BEUCHOLT, geh., prov. Friesland. Zie Boekholt.

BEUIL, Beul of Boyl, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 5 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. Z. ten O. van Oldeberkoop, 1/2 u. van de Drenthsche grenzen.

Van dit d. liggen de huizen, ter wederzijde van de kerk, in het geboomte verspreid. Men telt, met de daaronder behoorende buurtjes Boekholt en Rijserpekamp, 300 inw., alle Herv., die tot de gem. Noordwolde-en-Beuil behooren, en hier eene kerk zonder toren hebben.

BEUL, d., prov. Friesland. Zie Beuil.

BLESDIJKE, d. prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. N. van Heerenveen, kant. en 3 1/4 u. Z. W. van Oldeberkoop, hetwelk dit dorp van Peperga scheidt. Het heeft, met het daartoe behoorende gedeelte der Blessebuurte 560 inw., die hun bestaan vinden in den landbouw.

De Herv., die hier wonen, behooren tot de gem. Peperga-en-Blesdijke. Zij hebben hier eene oude kerk, met eenen dikken stompen toren, waarin de dienst den eenen zondag des morgens en den anderen zondag des middags verrigt wordt. De R. K. worden tot de statie van Steggerden gerekend.

Men heeft er, aan de buurt de Blesse, eene school.

In het jaar 1413 werd Blesdijke door Frederik van Blankenheim, den een en vijftigsten Bisschop van Utrecht, verbrand. Bij de overstroming van Februarij 1825 klom de vloed hier, den 5 dier maand, tot de verbazende hoogte van tien voet boven de oppervlakte der zee, terwijl vele huizen, vooral arbeiderswoningen, weggeslagen, andere deerlijk geteisterd werden, zoodat er meer dan 50 woningen en tenten geheel of gedeeltelijk vernield waren, ook spoelde er eene aanzienlijke hoeveelheid turf weg.

BLESDIJKERHEIDE, uitgestrekt heideveld, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, Z. O. van Blesdijke, waarvan het zijnen naam ontleent.

BLESSE (DE) of Blessebuurte, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, aan het watertje de Blesse, arr. en 3 1/2 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 3 u. Z. Z. W. van Oldeberkoop, 1/4 u. W. van Peperga, 3/4 u. O. ten N. van Blesdijke, tot welke beide dorpen het behoort. Het is een nette buurt, ter wederzijde van den straatweg, met eenen korenmolen en eene nieuwe school. De inw. vinden meest hun bestaan in den landbouw en veeteelt.

Er worden hier jaarlijks twee beesten- en paardemarkten gehouden; als: ne op Pinksterdinsdag en de tweede op den eersten Dinsdag in October. Ook heeft deze buurt met het naburige, tot Overijssel behoorende, dorp Oldemarkt, onder den naam van de Blesse-en-Oldemarkt, een Departement der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen, dat den 10 October 1808 opgerigt is, en 42 leden telt.

De watervloed en vele menschen van hunne bezittingen beroofd.

BLESSE, watertje, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Het neemt zijnen oorsprong bij de Blessebuurte, scheidt de dorpen Blesdijke en Peperga van elkander, en valt, bij de Blessebrug, in de Linde.

BLESSEBRUG, brug, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, onder Peperga, in den straatweg, over de Linde, ter plaatse, waar die rivier de Blesse opneemt.

Toen, in het jaar 1672, na den inval der Franschen in ons land en het daarop gevolgde onverwacht overgaan der provincie Overijssel, de Luitenant-Generaal Hans Willem van Aylva, ten N. van de Blessebrug gekampeerd lag, kwam eens een Fransch Marquis al zwetsende de brug oprijden, als wilde hij daarmede te kennen geven, dat de provincie Friesland nu aan de beurt lag. Dit kwetste Aylva's fierheid; de ontzaggelijke Generaal (dus noemden hem zijne Friesche landgenooten) rijdt zelf tegen, en ligt hem met een pistoolschot uit den zadel.

BLESSEBUURTE, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Blesse (De).

BOEKHOLT, Beucholt of Bucholt, geb., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 5 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 u. Z. ten O. van Oldeberkoop, 3/4 u. N. van Beuil, waartoe het behoort.

BOIL, d., prov. Friesland. Zie Beuil.

BOYL, d., prov. Friesland. Zie Beuil.

BULT (DE), b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 u. W. ten Z. van Oldeberkoop, 5 min. W. van Ter-Idserd, waartoe het behoort. Welligt is de buurt, wegens hare hooge ligging dus genoemd.

DODDINGABUREN, buurs., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Deddingabuurt.

EDSERT (TER-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Ter-Idsert.

FINCKINGA, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Finkega.

FINKEGA, Vinkega, Finkenga of Finckinga, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 u. Z. Z. W. van Oldeberkoop, 1/2 u. N. van de Overijsselsche grenzen. men telt er 270 inw., die meest hun bestaan vinden in landbouw en veeteelt.

Het d. ligt op den laatsten of zuidelijksten zandrug van Friesland, die hier zeer vruchtbare bouwlanden, terwijl ten noorden en zuiden van dezen zandgrond weilanden zijn en zeer goede veenen, die evenwel door het menigvuldig vergraven zigtbaar verminderen. De turf, die hier gedolven wordt, kan door de Finkegaster-sloot, die uit de Noordwolder-sloot naar de veenen loopt, en door de Opsplijting en andere wijken gemeenschap met de wijk der Vierdeparten heeft, naar de Linde worden afgevoerd.

De Herv., die te Finkega wonen, behooren tot de gem. van Steggerden-en-Finkega, welke er eene kerk heeft. Deze kerk staat aan den zoogenaamden kerkweg, die zich in het oosten des dorps van den algemeenen weg afscheidt, en westwaarts naar de Blesse, waar zij in den straatweg eindigt. Weleer zag men hier bij de kerk eenen spitsen toren van een bijzonder en doorluchtig maaksel, dog die, bouwvallig geworden zijnde, in 1754 is weggebroken.

De R. K., welke men in dit dorp aantreft, behooren tot de statie van Steggerden.

FRIESBURG, voorm. sterkte, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, in het d. Nijeholtpade.

HAREN (VAN), landh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 1 u. W. ten Z. van Oldeberkoop, in het d. Wolvega.

Dit landh. Met de voortreffelijk aangelegde hovingen en verder daartoe behoorende gronden, wordt thans in eigendom bezeten door den Heer J. van der Veen.

Het is bewoond geweest door den beroemden Dichter Onno Zwier van Haren, die er zijne Geuzen, en eene menigte andere gedichten geschreven heeft. Hij zag dit landh., met eene schat van aantekeeningen en eene kostbare boekerij, in het jaar 1777, waarschijnlijk door eene zekere staatspartij, uit kwaadwilligheid, door de vlammen verteeren, waarna het later weder is opgebouwd.

HAREN, landh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Haren (Van).

HAULE, geh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 2 u. W. Z. W. van Oldeberkoop, 1/4 u. van Wolvega, waartoe het behoort.

HOEVEN (OOSTER-) , b., prov. Friesland, kw. Oostergoo, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 u. Z. Z. W. van Oldeberkoop, 7 min N. van Finkega, waartoe zij behoort, aan de Meer.

HOEVEN (WESTER-), b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 u. Z. Z. W. van Oldeberkoop, 7 min. N. van Finkega, waartoe zij behoort, aan de Noordwoldersloot.

HOLTPADE (NYE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nyeholtpade.

HOLTPADE (OLDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldeholtpade.

HOLTWOUDE (NIJE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nyeholtwoude.

HOLTWOUDE (OLDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldeholtwoude.

HOUTPADE (NIJE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nyeholtpade.

HOUTPADE (OLDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldeholtpade.

HOUTWOUDE (NIJE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nije-Holtwolde.

HOUTWOUDE (OUDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldeholtwoude.

IDSARD (TER), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, giet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Ter-Idserd.

IDSARDA of Odsaerda, voorm. state, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Idserda.

IDSERDA, Idzerda, Idsarda, Idsaerda, Idzarda, Idzaerda, Ynzarda of Ydsarda, voorm. state, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. W. van Oldeberkoop, 1/4 u. O. van Ter-Idzerd, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene heerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van ongeveer 100 bund., worden thans voor het grootste gedeelte in eigendom bezeten door de erven van den Heer Tietus Terwischa van Scheltinga, en wel de heerenhuizinge waar de stins gestaan heeft door Akke Terwischa van Scheltinga, huisvrouw van Johannes Groenesteeg, woonachtig te Steenwijkerwold, prov. Overijssel.

Deze state was het stamhuis van het oude geslacht Idserda of Idzaerda, van het welke wij Baerta van Idzaerda, als onderteekenaar van het verbond der Edelen vermeld vinden (1).

(1) Zie over hem J. W. te Water, Historie van het verbond der Edelen, St. III, bl. 395, en Mr. J. Scheltema, Staatkundig Nederland, D. I, bl. 530.

IDZARDA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Idserda.

IDZERD (TER-) of Ter-Idsert, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Ter-Idserd.

JOHANNESSLOOT, water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, dat uit de Tjonger voortkomende, met eene zuidoostelijke rigting in de Scheen uitloopt, en de scheiding uitmaakt tusschen Oude-Lemmer en Monnikeburen.

JONKER-HELOMA-SLOOT, vaart, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, dat, uit de Tjonger voortkomende, met eene zuidoostelijke rigting in de Linde uitloopt.

KAMPEN (DE NOORDER-), landstreek, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. Heerenveen, kant. Oldeberkoop, 1/4 u. N. O. van Oosterwolde.

Zij beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 279 bund. 10 v. r. 50 v. ell., waaronder 199 bund 94 v. r. 70 v. ell., schotbaar land. Men telt er 7 h., waaronder 6 boerderijen, bewoond door ruim 40 zielen.

KAMPEN (DE OOSTERWOLDER-), landstreek, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. Heerenveen, kant. Oldeberkoop, 1/2 u. W. van Oosterwolde.

Zij beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 91 bund. 60 v. r., waaronder 85 bund. 99 v. r. 20 v. ell. schotbaar land.

KLEINDIEP, water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Het ontstaat in het Zuidwesten van deze griet., nabij het d. Oosterwolde, loopt in eene kronkelende noordwestelijke en daarna westelijke strekking naar de Kuinder, in welke zij zich ontlast. Het is de westelijke bronader van de Kuinder.

KOUDENBURG of Koldenburg, geh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 7 u. O. ten N. van Heerenveen, kant. en 5 u. N. O. van Oldeberkoop, 1/2 u. N. O. van Haule, waartoe het behoort; met 4 h. en 20 inw.

LAMER (NIJE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nijelamer.

LAMER (OLDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldelamer.

LEMENBURG, voorm. state, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. W. van Oldeberkoop, 1/4 u. N. W. van Nijeholtpade, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 23 bund. 8 v .r., worden thans in eigendom bezeten bij de erven van Jan J. Teenstra, woonachtig te Nijeholtpade.

LEMMER (NYE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Nyelamer.

LEMMER (OLDE-), d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Oldelamer.

LUBBERT-PIERSLOOT, voorm. water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, welke van het d. Nije-Holtpade, in eene noordelijke strekking naar de Kuinder liep, doch thans geheel vervallen is.

LYCKLAMA-STINS of Lyklama-Stins, voorm. state, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. W. Z. W. van Oldeberkoop, 5 min. O. van Wolvega.

Het huis was een aanzienlijk, schoon gebouw, rondom in eene diepe gracht gelegen en van uitgebreide beplantingen omringd, dat Rincke of Rinco van Lyklama, die den 27 Maart 1626, in plaats van Marcus Lyklama a Nyeholt, Grietman van Stellingwerf-Westeinde werd, had doen opmetselen. Deze Rincke of Rinco van Lycklama was vr zijne benoeming tot grietman, kapitein over een kompagnie van honderd man. Van 1632 tot 1637 vindt men hem als Volmagt ten landsdage. Vermoedelijk is hij in het laatstgenoemd jaar overleden, dewijl Agge Lycklama a Nyeholt hem toen opvolgde. Hij woonde op Lycklama-Stins, en liet, ten dienste van zijner ingezetenen turfhandel, eene vaart graven, uit de Tjonger tot aan Wolvega, welke nog de Lycklama-vaart heet.

In het jaar 1736 werd de Lycklama-Stins, wegens bouwvalligheid, voor afbraak verkocht; doch omstreeks veertig jaren geleden (1805) is, ter plaatse, waar zij gestaan heeft, een nieuw gebouw gesticht, door wijlen den Heer Mr. Meinardus Siderius, die, na aldaar eenige jaren te hebben gewoond, op den 19 December 1829 is overleden. Deze voortreffelijke man, die in vroeger dagen ook in de hoogste staatsvergaderingen des lands met roem eene plaats bekleed heeft en wiens ronde en edele inborst, gepaard met schranderheid en verkregen kundigheden hem de achting van allen, die hem kenden, hadden doen verwerven, ligt op de algemeene begraafplaats te Wolvega begraven. Een eenvoudig gedenkteeken, door een zijner vereerders, in het jaar 1835 opgerigt, duidt de plaats aan, waar de asch van dezen edelen man rust.

De stins en daarbij behoorende gronden, eene oppervlakte beslaande van 6 bund. 20 v. r. 40 v. ell., is in het jaar 1840 door zijne weduwe verkocht geworden aan den Heer Majoor Ingenieur Sent Foppes Klynsma, Kommandant van het korps Mineurs en Sappeurs, die de om het gebouw gelegen tuinen en bosschen veel heeft laten verfraaijen, zoodat het een en ander thans een aangenaam zomer- en winterverblijf oplevert.

Deze stins is het stamhuis geweest van het oude geslacht van Lycklama, van hetwelk Marcus Lycklama a Nyeholt, die in 1621 met Reinier Pauw en Rutger van Haersolte, als buitengewoon Ambassadeur naar Denemarken werd afgevaardigd, na eerst Hoogleeraar in de Regten aan de hoogeschool te Franeker te zijn geweest. Ook liet hij vele schriften na (1).

(1) Men zie verder over hem Mr. J. Scheltema, D II, bl. 42.

MONNIKE-BUREN, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Munnike-Buren.

MUNNEKEBUREN, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. ten W. van Heerenveen, kant. en 5 u. W. Z. W. van Oldeberkoop, aan de vaart de Padsloot genoemd, terwijl de huizen, door uitgestrekte wei- en hooilanden, zoo mede veenlanden, omringd, langs den weg liggen.

Men telt er, met het grootste deel van de Lange-Lille, benevens onderscheidene h. en plaatsen niet ver van de kerk gelegen, 76 h. en 390 inw., die meest hun bestaan vinden in de veeteelt en in het maken en verkoopen van turf. De landerijen loopen van de Scheene tot aan de Kuinder of de rivier de Tonger.

De inw., die alle Herv. zijn, behooren tot de gem. Scherpenzeel-Munnekeburen-Nijetryne-en-Spangen, die hier eene kerk heeft, welke in den jare 1806 is gebouwd. Het is een nieuw gebouw, met een klein spitsje er op, doch zonder orgel.

Men heeft in dit d. geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Scherpenzeel.

Dit d. werd bijzonder geteisterd door den watervloed van Februarij 1825, wordende er niet alleen huizen en woningen vernield; maar de kerk, waarvan de muren scheurden, dreigde in te storten.

NIJEHOLTPADE, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1/2 u. Z. W. van Oldeberkoop.

Het is het oostelijkste der dorpen, aan den noordkant van de Linde, strekkende zich met zijne landerijen noordwaarts tot aan de Kuinder en zuidwaarts tot aan de Linde uit. men telt er 200 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw en houtteelt. Omtrent de kerk liggen de huizen zeer aangenaam in het geboomte en in de bouwlanden. nergens vindt men in deze grietenij meer houtgewas, dan in dit en in het dorp Oldeholtpade, waarom hier jaarlijks ook veel brandhout wordt gekapt en alom verzonden, hetgeen in vroeger tijd door de Ybe-sloot en de Lubbert-Piers-sloot geschiedde, doch die thans geheel vervallen zijn.

De Herv., die er wonen, behooren tot de gem. Oldeholtpade-Nijeholtpade-Ter-Idsert-en-Nijeholtwolde. De kerk, welke vr de Reformatie aan de H. Maagd en aan de H. Catharina was toegewijd, heeft een spits torentje, waarin twee klokken hangen, doch geen orgel. Zij staat aan het einde van den Middelweg, die bij Wolvega begint, en, door de buren van Oldeholtpade loopende, bij deze kerk in den buitenweg eindigt. In deze kerk vindt men, in den noordermuur, eenen gedenksteen, uit welks opschrift blijkt, dat hier onderscheidene lijken uit het geslacht van Lycklama Nyeholt, hetwelk naar dit dorp genoemd is, begraven zijn.

De Doopsgez., van welke men er aantreft, worden tot de gem. van Oldeholtpade gerekend. - De R. K., die er zijn, behooren tot de stat. van Heerenveen.

Weleer stond in dit dorp een gebouw, met sterke muren, uit een gracht opgetrokken, Friesburg genaamd.

In dit d. is geboren Marius Lycklama Nyeholt, die, te Heidelberg in de Regten gestudeerd hebbende, te Franeker Hoogleeraar geworden is. Naderhand werd hij Raadsheer en Grietman van Stellingwerf-Westeinde.

NIJEHOLTWOLDE of Nijehoutwoude, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. W. ten Z. van Oldeberkoop, aan den straatweg van Heerenveen naar Wolvega. Men telt er 180 inw., die meest van den landbouw en de veenderij leven.

Onder dit dorp, dat oudtijds zeer boschrijk plagt te zijn, behooren binnen den Weesdijk, onderscheidene bouwlanden, hoewel van eenen veenachtigen aard. Weleer werd hier in de buitenlanden, naar de Kuinder toe, eene soort van turf gegraven, de Holtwolder-akkerturf genaamd, die voor de beste der geheele provincie gehouden werd; dan, hoewel men hier nog al zeer goede turf graaft, is nogtans de akkerturf niet meer in wezen.

De Herv., die er wonen, behooren tot de gem. van Oldeholtpade-Nijeholtpade-Ter-Idsert-en-Nijeholtwolde. Men had hier ook eertijds eene kerk, doch deze is reeds voor meer dan eene eeuw afgebroken, zoodat er thans niets meer dan het kerkhof met een klokhuis van overig is.

De Doopsgez., welke men er aantreft, worden tot de gem. van Heerenveen gerekend. - De R. K., die er zijn, behooren tot de stat. van Oldeholtpade.

Bij den watervloed van Februarij 1825 was dit dorp als in eene bouwval herschapen. vele huizen waren ingestort of weggedreven, zoo dat men hunne stadplaats niet meer herkennen kon. Een vijftal menschen en bijna al het vee kwam hierbij om.

NOORDWOLDE, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 5 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. Z. van Oldeberkoop.

Het is een groot d., bevattende niet minder dan 2100 inw. Weleer was dit d., wegens de toenemende turfgraverij, zeer in bloei, waarom er van jaar tot jaar nieuwe huizen werden aangebouwd. Om de turf van hier te vervoeren, heeft men voor dezen met groote kosten, door hoog land hier eene vaart gegraven, die de Noordwolder-sloot genaamd wordt. Men heeft er eene blaauwverwerij en eenen korenmolen.

Hoewel thans de turfgraverijen verminderd zijn, zijn zij nog, vooral ten dienste der fabrijken, niet onbelangrijk.

De Herv., die hier zijn, behooren tot de gem. van Noordwolde-en-Beuil, welke hier eene kerk heeft, zonder toren of orgel, doch waarin men noch eene oude doopvont ziet. - De Doopsgez., welke hier wonen behooren tot de gem. van Heerenveen. - De R. K., welke men er aantreft, worden tot de stat. van Wolvega gerekend.

Wat westelijker dan de kerkbuurt, heeft men eene fraaije buurt op de wal van de Noordwolder-sloot, over welke eene valbrug ligt, en waarbij ook een veenheerenhuis gebouwd is. Een weinig noordelijker heeft men eenige huizen, in een vermakelijk boschaadje, insgelijks door de eigenaars der veenen gebouwd. Wat westelijker ligt de Molenburen, en vrij ver ten Noordoosten, op de heide, de b. Zandhuizen.

NOORDWOLDE-EN-BEUIL, kerk. gem. prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega, met 2100 zielen, onder welke 350 Ledematen.

Noordwolde-en-Beuil Steggerden-en-Vinkega hadden te zamen tot eersten predikant, in 1591, zekeren Marten Evers Kuiper, die in het laatst dier eeuw schijnt vertrokken te zijn. In 1727 zijn genoemde plaatsen gescheiden, en Noordwolde-en-Beuil bekwam, in 1727, tot eersten predikant Abraham Kruger, die er in het laatst van 1728 of in januarij 1729 overleed.

NOORDWOLDER-MEER, meertje, prov. Friesland, kw. Zevenwolden, griet. Stellingwerf-Westeinde, ten Zuiden van Noordwolde. Het staat met de Noordwolder-sloot in verbinding.

NOORDWOLDER-SLOOT, vaart, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde.

Zij neemt ongeveer een half uur ten Zuiden van Noordwolde eenen aanvang, loopt met eene noordelijke rigting naar dit dorp, van waar zij, in eene westelijke strekking, langs de Molenburen, naar de Fingegaster-sloot loopt, met welke vereenigd, zij eene noordwestelijke strekking aanneemt, om zich in de Linde te ontlasten.

NOORDWOLDER-VEENPOLDER, pold., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hemelumer-Oldephaert-en-Noordwolde; palende W. en N. aan het Fljuessen-meer, O. en Z. aan de Rijn.

Deze pold., welke in het jaar 1835 bedijkt is, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 860 bund. Het polderbestuur bestaat uit eenen President, eenen Secretaris tevens Penningmeester en vier Leden.

NYETRYNE, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 1/2 u. Z. W. van Heerenveen, kant. en 2 u. W. Z. W. van Oldeberkoop.

Het is het kleinste dorp der grietenij, tellende slechts 60 inw., die meest in de veeteelt hun bestaan vinden. De huizen, door uitgestrekte wei- en hooilanden omringd, liggen langs den weg. De landerijen van dit d. loopen van de Scheen, zuidwaarts, tot aan de Linde.

De inw., die er alle Herv. Zijn, behooren tot de gem. Scherpenzeel-Spangen-Munnekeburen-en-Nijetryne. De kerk, welke vr de Reformatie aan de H. Maagd Catharina was toegewijd, had eertijds een spits torentje; doch in het jaar 1750 is de geheele kerk, bouwvallig zijnde, weggebroken en niets daarvan overgebleven, dan eenen ringmuur, binnen welken de lijken begraven worden.

OENEGA, oude naam van het d. Sonnega, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Sonnega.

OLDEHOLTPADE, in het oud-Friesch Holdeholerpat, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingewerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. W. Z. W. van Oldeberkoop, tusschen bouwlanden, in een schoon boschrijk oord, waarvan waarschijnlijk zijn naam afgeleid is; 52o 53' 54'' N. B., 23o 43' 2'' O. L. Men telt er 80 h. en 410 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw en de veeteelt.

In het Noorden loopen de landerijen, zijnde bouwlanden, weilanden en bosschen, tot aan de Scheen of scheiding van Ter-Idsert. Daarentegen strekken zij zich zuidwaarts uit tot aan de Linde, en zijn tot aan den Buitenweg bouw- en weilanden en vervolgens meest voor de stallen te steken, en tot zoden om te branden. In het Z. van dit dorp, niet ver van den Buitenweg, op eenen heuvelachtigen grond, staat een korenmolen, doch de kerkbuurt en boerenwoningen staan, uitgezonderd enkelen aan den Buitenweg, meest allen aan den Binnenweg, uit welke onderscheidene lanen naar den Buitenweg loopen en van daar eene naar den molen.

De Herv., die er ruim 330 in getal zijn, behooren tot de gem. Oldeholtpade-Nijeholtpade-ter-Idsert-en-Oldeholtwolde, welke in dit d. eene kerk heeft, welke vr de Reformatie aan de H. Catharina was toegewijd. deze kerk is een oud, maar nog sterk en wel onderhouden gebouw, met eenen hoogen, zwaren spitsen toren, voorzien van twee klokken, een slagwerk en de noodige wijzerplaten. Ook heeft deze toren, op de hoogte van het muurwerk, waar het spits, dat even als de kerk met leijen gedekt is, eenen aanvang neemt, eenen fraaijen omgang, van welken men een zoo aangenaam gezigt over de velden, bosschen, bouwlanden enz. heeft, als waarschijnlijk ergens in Friesland bestaat. In den gevel, binnen in de kerk, leest men het jaartal 1345. De toren is van veel latere dagteekening, zigtbaar uit den geheel verschillenden steen en andere bouwtrant.

De R. K., die men er ongeveer 80 aantreft, maken, met die uit de d. Nijeholtpade, Ter-Idsert en Oldeholtwolde, eene stat. uit, welks kerk en pastorie, aan elkander verbonden, in het Westen van het dorp, 1/2 u. O. van Wolvega, staan.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 120 leerlingen bezocht. Die school behoort gezamelijk aan Oldeholtpade en Ter-Idsert, gaande er van Oldeholtpade alleen 65 kinderen ter school.

OLDEHOLTPADE-NIJHOLTPADE-TER-IDSERT-EN-OLDEHOLTWOLDE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega; met drie kerken, als: ne te Oldeholtpade, ne te Nijeholtpade en ne te Ter-Idsert. Men telt er 1060 zielen, onder welke 330 Ledematen. De gemeente is in de laatste acht jaren zeer toegenomen door de turfgraverij, onder Oldeholtwolde en Ter-Idsert, waarin ruim 300 zielen. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Stephanus Nicolai, die in het jaar 1595 herwaarts kwam, en in het jaar 1600 vertrok.

OLDEHOLTWOLDE, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. W. ten Z. van Oldeberkoop, aan den straatweg van Heerenveen naar Wolvega.

Het is slechts een klein dorp of liever een buurtje, waar men niet meer dan ruim 70 inw., telt, die zich meest toeleggen op den landbouw. Een klein gedeelte van de landen van dit dorp ligt binnen den Weerdijk, doch het meeste naar de Kuinder liggende, is laag wei- en hooiland, met kostbare klijngronden, en echter wordt er tot nog toe geen turf van eenig belang gegraven, omdat de uitvoer zeer bezwaarlijk is, wegens de ondiepten, die aldaar in de rivier de Kuinder liep.

De Herv., die er wonen, behooren tot de gem. van Oldeholtpade-Nijeholtpade-Ter-Idsert-en-Oldeholtwolde. Men had hier eertijds eene kerk, welke vr de reformatie aan de H. Catharina toegewijd was, aan den Noordkant van den Weerdijk, doch die is reeds in de zeventiende eeuw afgebroken, zijnde alleen nog het kerkhof over. - De R. K., welke er gevonden worden, worden tot de stat. van Oldeholtpade gerekend. - Men heeft er geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Nijeholtpade.

OLDELAMER of Oldelemmer, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. van Heerenveen, kant, en 2 u. W. ten Z. van Oldeberkoop.

Men telt er 260 inwoners, die meest hun bestaan vinden in de veeteelt.

Dit dorp plagt weleer beroemd te zijn, wegens de menigte van turf, die er jaarlijks gegraven werd, doch thans is deze voorraad genoegzaam ten einde. Ook zijn de drie schipslooten, die uit deze veenen naar de Kuinder liepen, reeds vervallen. Weleer plagten hier binnen den Weerdijk ook bouwlanden te zijn, doch overigens ziet men hier niets dan wei- en hooilanden.

De Herv., die er wonen, behooren tot de gem. Oldelamer-en-Oldetryne, welke hier eene kerk heeft. - De Doopsgez., die men er aantreft, worden tot de gem. van Joure gerekend. - De R. K., die er zijn, behooren tot de stat. van Oldeholtpade. _ Men heeft in dit d. eene school.

OLDELAMER-EN-OLDETRYNE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega, met twee kerken, als: ne te Oldelamer en ne te Oldetryne.

Men telt er 490 zielen, onder welke 130 Ledematen. De eerste die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Cornelis Johannes, die in het jaar 1599 hier stond, en in het jaar 1608 naar Wolsum vertrok.

OLDETRIJNE of Oudetrijne, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. ten W. van Heerenveen, kant. en 2 u. W. ten Z. van Oldeberkoop. Men telt er ongeveer 250 inw., die meest in de veeteelt hun bestaan vinden; men heeft er geen bouwland of geboomte, doch de onder dit dorp behoorende veen- en weilanden zijn zeer uitgebreid. De harde baggelaar en spon turf, die hier en in de naburige dorpen gegraven wordt, is onder de beste en zwaarste der geheele provincie te tellen. In het dorp Oldetrijne sluit aan den zuidelijksten rijweg de oude waterkeering, de Weerdijk genaamd, die met verscheidene hoeken door Olde-Lamer, Nije-Lamer en Nij-Holtwolde loopt, en in de hooge bouwlanden, in het N. I. van Wolvega eindigt.

De Herv., die hier wonen, behooren tot de gem. van Olde-Lamer-en-Oldetrijne. De kerk, welke vr de Reformatie aan de H. Catharina was toegewijd, heeft eenen toren, doch geen orgel.

De R. K., die men er aantreft, worden tot de stat. Van Oldeholt-pade gerekend. Men heeft er eene dorpschool.

In het jaar 1629 werd hier, door den Grietman Rinke van Lycklama eene vaart gegraven van de Linde tot in de Kuinder, doch deze is reeds lang vervallen. Ondertusschen heeft de Heer Nicolaas van Heloma, in het jaar 1748, volgens verkregen octrooi, tot het zelfde einde, eene vaart in het westen dan dit dorp doen graven en die voorzien met een vallaat, even binnen den Lindedijk, en twee valbruggen over den rijweg van Oldetrijne naar Oldelamer.

OLDETRIJNSTER-BUURT, b. in Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. ten W. van Heerenveen, kant. en 4 u. W. ten Z. van Oldeberkoop, 1/4 u. N. O. van Oldetrijne, waartoe zij behoort, aan de Oldetrijnster-Vaart, waarover hier eene tille of brug ligt, over welke de rijweg loopt.

OLDETRIJNSTER-VAART (DE), water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, hetwelk, uit de Linde voortkomende, met eene noordelijke rigting in de Scheen uitloopt.

OUDESCHOTER-ZIJL, sluis, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, Stellingwerf-Westeinde, op de scheiding van Overijssel, aan den Kuinderstroom.

OVERBUREN, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-West-einde, arr. en 4 u. Z. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. Z. Z. W. van Oudeberkoop, 1/2 u. Z. W. van Steggerden, waartoe het behoort, in het geboomte.

PADSLOOT (DE), water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, gem. Stellingwerf-Westeinde, dat aan de Weerdijk bij Oude-Lemmer een begin neemt en in eene zuidwestelijke rigting naar Monnikeburen loopt; van daar met eene zuidelijke strekking naar Scherpenzeel schiet, waar het zich meer zuidoostelijk wendt, om zich bij de Spangen met de Scheen te vereenigen en de Spanger-watering te vormen.

PEPERGA, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. Z. O. van Heerenveen, kant. en 3 u. Z. W. van Oldeberkoop.

Men heeft er in de kom van het dorp 20 h. en 110 inw., met de daartoe behoorende helft van de b. de Blesse, 36 h. en 190 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw. De landen van dit dorp zijn tegen het overvloeijen der Linde bedijkt, terwijl deze stroom, hooger noordoostwaarts op, ten zuiden van Oldeholtpade, door het zoogenaamde Hille- of Linde-verlaat, wordt afgesloten, om het water, vooral des zomers, zoo ten dienste van de hooge streken, als van de turfschepen, die van Noordwolde en Finkega komen, op te houden. De korenmollen van dit dorp staat aan den straatweg bij de Blesse. Men heeft er ten Z. goede bouwlanden, en ten N. naar de Linde toe, eerst eenige bouw- en weilanden, en vervolgens, nabij gemelden stroom, hooilanden.

De inw., die er op 8 na allen Herv. zijn, behooren tot de gem. Peperga-en-Blesdijke. De kerk, welke aan den zuidkant van den rijweg staat, en in het jaar 1810 gebouwd is, pronkt met eenen seer fraaijen spitsen toren, doch heeft een orgel.

De 8 R. K., die er wonen, behooren tot de stat. van Steggerden.

In het jaar 1413 werd Peperga door Frederik van Blankenheim. Den een en vijftigsten Bisschop van Utrecht, aan kolen gelegd.

PEPERGA-EN-BLESDIJKE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. Van Heerenveen, ring van Wolvega.

Men heeft er twee kerken, als eene te Peperga en eene te Blesdijke, en telt er 570 zielen, onder welke 190 Ledematen. De eerste, die in deze gem. het Leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Abelus Frankena, die omstreeks 1622 herwaarts kwam, en in het jaar 1638 naar Oldeholtpade vertrok.

RISEPERKAMPEN, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Rysberkampen.

RYSBERKAMPEN of Riseperkampen, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 5 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/2 u. Z. ten O. van Oldeberkoop, 1/2 u. van Beuil, waartoe het behoort; met 9 h. en ruim 60 inw.

SANDHUIZEN, geh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. O. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 u. Z. O. van Oldeberkoop, 3/4 u. N. W. van Beuil, waartoe het behoort; met 9 h. en ruim 60 inw.

SCHANSMEER, meertje, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, 3/4 u. N. O. van Donkerbroek, nabij de plaats waar de schans Breeweg gelegen heeft.

SCHEENE (DE) , watertje, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, hetwelk tusschen Sonnega en Nye-Lamer zijnen oorsprong neemt, van daar met eene westelijke rigting naar Monnikeburen loopt, en verder in eene zuidelijke strekking naar Spanga schiet, waar het zich met de Padsloot vereenigt en daarmede vervolgens, door de Spangerwetering, in de Linde valt.

SCHERPENZEEL, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. ten W. van Heerenveen, kant. en 5 1/2 u. Z. W. van Oldeberkoop.

Dit dorp behoort onder de veertien dorpen, welke tusschen de rivieren de Linde en de Kuinder besloten zijn. De huizen, welke men er 29 telt, liggen door uitgestrekte wei- en hooilanden omringd, langs den weg. Men telt er 150 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden.

De landerijen loopen van de Scheene tot aan de Kuinder. Aan de gemelde rivier behoort onder dit dorp gedeeltelijk eene lange streek huizen,, welke bij de Oud-Schoterzijl begint en tot aan de scheiding van Munnekeburen en Oude-Lamer voortloopt, onder den naam van Lange-Lille.

De inw., die er allen Herv. zijn, behooren tot de gem. Scherpenzeel-Spanga-Munnekeburen-en-Nijtrijne, welke hier eene kerk heeft, met een spits torentje, doch zonder orgel. - De dorpschool wordt door een gemiddeld getal van 40 leerlingen bezocht.

Bij den watervloed van Februarij 1825 werd dit dorp, even als het naburig Spanga, deerlijk geteisterd. Des Vrijdags morgens, ten tien ure, stortte het water tot bijna vijf palmen hoogte over den Lindedijk en in vereeniging met dat uit het zuidwesten, overstroomde het al de landen onder Spanga gelegen en drie uren later die onder Scherpenzeel behoorende. De ongezetenen trachtten te bergen wat zij konden, doch zeer spoedig werden stroom en overvloeijing zoo sterk, dat elke poging al moeijelijker werd en, onder eene menigte drijfgoed, een groet getal dood vee, uit Overijssel derwaarts aangespoeld, zich vertoonde. Het water steeg dien dag tot de geweldige hoogte van twee el op het vlakke land, en dus acht palm hooger dan in het jaar 1776. Bijna alle de boerenwoningen werden ten deele vernield of zwaar beschadigd; honderden runderen verdronken en eene hoog bejaarde vrouw, Hendrikje Bartelds Oosterhof genaamd, onder Spanga wonende, werd met hare woning eene prooi der golven, terwijl, tegen over Scherpenzeel buitendijks een geheel huisgezin jammerlijk het leven verloor. Groot waren de verliezen hier geleden, daar menige boer dertig tot vijftig stuks hoornvee, waarvan hij niet een enkel redden kon, verdrinken en daarna zijn vermogen verdwijnen zag.

SCHERPENZEEL-SPANGA-MUNNEKEBUREN-EN-NIJETRYNE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega. Men heeft er twee kerken, als: ne te Scherpenzeel en ne Munnekeburen, en telt er 1070 zielen, onder welke 373 Ledematen. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Balthazar Stuifzand, die in het jaar 1622 naar Berlikum vertrok. Op den 2den Junij 1654 is alhier overleden Ds. Obertus Miedehuis, blijkende uit een grafsteen in de kerk te Scherpenzeel te vinden, op welke het volgende grafschrift te lezen is:

SLIKKENBURG, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde. Zie Slykenburg.

SLYKENBURG, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 1/2 u. Z. Z. W. van Heerenveen, kant. en 5 1/2 u. Z. W. van Oldeberkoop, 3/4 u. W. Z. W. van Spangen, waartoe het behoort, buitendijks aan den Staten-dijk en den Linde-dijk, bij de vereeniging van de Kuinder of Tjonger en de Linde gelegen. In 1843 en 1844 is er ten Z. W. van Slykenburg, op kosten van de prov. Overijssel, een nieuwe zeedijk gelegd, loopende van de Kuinder, prov. Overijssel, tot aan de Staten-Zeedijk, prov. Friesland, en is Slykenburg sedert binnendijks. Weleer lag hier eene sluis, om, bij stormweder, het zeewater uit de Kuinder te keeren, doch na den storm van het jaar 1792, is hier een nieuwe dijk binnen doorgelegd, die, van Schoterland zuidoostwaarts loopende, bij Slykenburg, aan den Lindedijk sluit, en de schutsluis, thans de Nieuwe-Schoterzijl genaamd, hooger gelegd. Het getal h. in deze buurt is, sedert het begin der vorige eeuw, aanmerkelijk verminderd, thans telt men er nog 10 h. en 60 inw.

Vroeger lag hier mede eene schans, doch deze bestaat sinds lang niet meer. Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene bergplaats voor hooi, turf, enz., alsmede eene schuur voor den landbouw.

De kermis te Slykenburg valt in den tweeden Paaschdag.

Bij den watervloed van Februarij 1825 had deze buurt veel te lijden. Den 3 dier maand begon het water aanmerkelijk te wassen en in den nacht steeg het met sterken aandrang, zoowel door de opzetting uit de Linde, als door den aanwas over de buitendijkslanden, tot 1.20 ell. In de straten, terwijl de harde wind en het ruwe weder niet weinig tot de aldaar aangerigte verwoestingen mede werkten. Deze toevloed en aanwas waren zoo sterk, dat de bewoners al dadelijk op hunne zolders de wijk moesten nemen, en daar er aan geen ontkomen te denken was, hun lot aldaar angstig moesten afwachten. Die angst vermeerderde ook van tijd tot tijd, daar van vele woningen muur-en dakwerk begonnen te scheuren en in te storten. Maar wat was deze benaauwde nacht in vergelijking met den ontzettenden morgen en dag van den 4 Februarij? Met woest geweld stroomde het zeewater des morgens te acht ure tegen en over den Linde-dijk, waardoor het de hier voren vermelde doorbraak veroorzaakte, eene kolk sloeg van 80 el lang en 7 el diep en aldaar den geheelen dijk vernielde; terwijl omstreeks dezen tijd het zuidwestelijk en daarna het noordelijk gedeelte der grietenij Stellenwerf-Westeinde onder water werd gezet. Toen ontstond er tevens een zwaar onweder, dat den inwoneren van dit geh. alle de ijsselijkheden des geduchten vloeds nog heviger deed gevoelen. Alle de huizen werden zwaar beschadigd en twee spoelden geheel weg, waarbij drie personen in de golven omkwamen.

SONNEGA in het oud Friesch Oenega, voorm. d., thans geh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 3 u. Z. W. van Oldeberkoop, 1/2 u. W. van Wolvega. Men telt er 34 h. en 210 inw. Het ligt aan den Middelweg naar Oude-Tryne, langs welke de huizen zeer aangenaam in het geboomte liggen. Weleer was hier ook eene kerk, met een spits torentje, doch deze is reeds vr vele jaren afgebroken; zijnde echter het klokhuis met de klok en het kerkhof nog in wezen. Nader bij Wolvega aan den buitenweg, was voor dezen ook nog een oud kerkhof bekend, hetwelk tot Sonnega behoorde, doch reeds voor langen tijd in een bouwkamp is veranderd.

Men heeft er ook nog de overblijfsels van een gewijd gesticht.

De Herv., die hier 190 in getal zijn, behooren tot de gem. Wolvega. De R. K., die men er 20 aantreft, worden tot de stat. Van Oldeholtpade gerekend. De kinderen uit dit dorp gaan te Wolvega en Oldetrijne ter school.

SPANGA of Spangen, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 1/2 u. Z. ten W. van Heerenveen, kant. en 5 u. Z. W. van Oldeberkoop, waarvan de huizen, door uitgestrekte weilanden en hooilanden omringd, langs den weg en den Lindedijk liggen. Men telt er 57 h. en 312 inw. En met de buurt Slykenburg en het Blaauwhof 68 h. en 367 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden.

De Herv., die er ruim 320 in getal zijn, behooren tot de gem. Scherpenzeel-en-Spanga en Nijetrijne-en-Munnekeburen. Voormaals heeft alhier een kerk gestaan, doch deze is in den jare 1820 afgebroken.

De R. K., die men er aantreft, worden tot de stat. van Kuinre gerekend. - Men heeft in dit d. geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Scherpenzeel of te Slykenburg.

Bij den watervloed van het jaar 1825 had dit dorp veel te lijden (1).

(1). Men zie daaromtrent nader het art. Scherpenzeel. Bl. 136

SPANGA-WETERING (DE) of Spanger-watering, water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, dat, bij Spanga uit de Scheen voortkomende, in een zuidelijke rigting naar de Linde loopt.

STATENDIJK (DE), binnendijk, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf Westeinde en Lemsterland, loopende van Sterkenburg over Oude-Schoterzijl, noordwestwaarts naar den Zeedijk in Lemsterland, in 1702 aangelegd.

STEGGERDA of Steggerden, oudtijds ook wel Steggerden geschreven, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 3 1/2 u. Z. O. ten Z. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. Z. W. van Oldeberkoop.

Men telt er in de kom van het d. 22 h. en 140 inw. en met de daartoe behoorende b. Steggerderburen en Overburen, 122 h. en 830 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. Men heeft er ten Zuiden goede bouwlanden en ten Noorden naar de Linde goede bouw- en weilanden, en vervolgens, nabij gemelden stroom, hooilanden. Vroeger werd hier ook veel turf gegraven, doch sinds het vergraven der veenen is deze bron van welvaart der dorpelingen aanmerkelijk opgedroogd.

De Herv., die er 590 in getal zijn, behooren tot de gem. Steggerda-en-Finkega, welke hier eene kerk heeft, die een weinig ten N. vrij eenzaam staat. Deze kerk is een goed onderhouden gebouw, zonder toren of orgel.

De R. K., die er 240 in getal zijn, maken, met die van de dorpen Breuil, Noordwolde, Finkega, Peperga en Blesdijk eene stat. uit, welke tot het aartspr. Van Friesland behoort; ruim 490 Communikanten, telt; door eenen Pastoor en twee Kapellanen bediend wordt, en eene eigen begraafplaats heeft. De kerk, aan den H. Fredericus toegewijd en in het jaar 1842 geheel herbouwd, is een nieuw gebouw, met eenen spitsen toren doch zonder orgel.

De dorpschool wordt gemiddeld door 85 leerlingen bezocht.

De jaarmarkten vallen in den laatsten Donderdag in April en den derden Donderdag in Augustus.

STEGGERDA-EN-FINKEGA, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega.

Men heeft in deze gem. twee kerken, als: ne te Steggerda en ne te Finkega, en telt er 1290 zielen, onder welke 300 Ledematen. De eerste, die, na de scheiding van Noordwolde-en-Beuil, in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Fredericus Redbingius, die in het jaar 1727 herwaarts kwam, en in het jaar 1777 door ouderdom het emeritaat verzocht en verkreeg en naar Sneek vertrok.

STEGGERDERBUREN, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. ten O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. Z. W. van Oldeberkoop, 5 min W. van Steggerda, aan de Steggerder-sloot, zeer vermakelijk in het geboomte gelegen; met 22 h. en 140 inw.

STEGGERDER-SLOOT (DE) , water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, in eene zuidelijke strekking uit de Linde, langs Steggerderburen naar de kolonie der Maatschappij van Weldadigheid loopende.

Deze sloot is gegraven tot afvoer van turf, doch dewijl hier geen turf van eenig belang meer gegraven wordt, is zij ook niet meer bevaarbaar

STELLINGWERF-WESTEINDE, griet., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, arr. Heerenveen, kant. Oldeberkoop ( 3 k. d., 10 m. k., 6 s. d.); palende N. W. en N aan Schoterland, N. O. en O. aan Stellingwerf-Oosteinde, Z. aan de prov. Overijssel, en W. aan Lemsterland.

Deze griet is van het W. naar het O. 6 u. lang, en van het N. naar het Z. 3 u. breed.

De Linde, te Tronde onder Elsloo, in Stellingwerf-Oosteinde haar begin nemende, loopt door deze grietenij en verdeelt haar in twee deelen. Het kleinste en zuidelijkste deel bevat de dorpen: Beuil, Noordwolde, Finkega, Steggerda, Peperga en Blesdijk. Deze boeren den naam van Stroomkant. De andere noordelijke dorpen, aan gene zijde van de Linde liggende, zijn: Wolvega, alwaar het grietenijhuis staat, Nijeholtpade, Oudeholtpade, Oudetryne, Spanga, Scherpenzeel, Munnikeburen, Oudelemmer en Ter-Idzerd. Deze laatsten zijn tusschen genoemde stroom en het Tjonger besloten.

De griet. Stellingwerf-Westeinde beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 22,699 bund. 71 v. r. 21 v. ell., waaronder 22,401 bund. 40 v. r. 79 v. ell. belastbaar land. Men telt er 1579 h., bewoond door 1713 huisgez., uitmakende eene bevolking van 9650 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. Ook heeft men er 2 scheepstimmerwerven, 1 looijerij, 1 kalkoven en 4 korenmolens.

Het westelijke gedeelte bestaat ten grooten deele in lage wei- en hooilanden, meestal van eene veenigen aard, vooral in het Noorden der voorname dorpen tot aan Oost-Stellingwerf; doch verder zuidwaards vindt men vele hooge zandige landen, en aan de Linde wederom vele lage wei- en hooilanden, waarvan sommige, naast aan de Linde gelegen, zeer goede turf uitleveren. Ook ziet men in den omtrek der dorpen, de westelijke en noordwestelijke uitgezonderd, vele boschaadjen, die, even als in Opsterland en Oost-Stellingwerf, rijkelijk met allerlei wild en gevogelte voorzien zijn.

De Herv., die hier ruim 8320 uitmaken, onder welke 2300 Ledematen, maken de volgende zeven gem. uit: Wolvega-Sonnega-Nije-Lemmer-en-Nijeholtwolde, Oude-Lemmer-en-Oudetryne, Scherpenzeel-Spanga-Munnekeburen-en-Nijetryne, Oudeholtpade-Nijeholtpade-Ter-Idzerd-en-Oudeholtwolde, Noordwolde-en-Beuil, Steggerda-en-Finkega en Peperga-en-Blesdijke, die 15 kerken hebben, welke door 7 Predikanten bediend worden.

De Doopsgez., van welke men er 80 aantreft, behooren tot de gemeente van de Gorredijk.

De R. K., die men er 1050 telt, onder welke 700 Communikanten, maken de stat. van Steggerda en Oudeholtpade uit, die er ieder eene kerk hebben, en in welke de dienst door twee Pastoors verrigt wordt.

Men heeft in deze griet. 12 scholen, als: ne te Wolvega, ne te Oude-Lemmer, ne te Scherpenzeel, ne te Oudeholtpade, ne te Noordwolde, ne te Steggerda, ne te Peperga, ne te Oudetryne, ne te Nije-Lemmer, ne te Slykenburg, ne te Nyeholtpade en ne te Beuil, welke twee laatsten slechts winterscholen zijn. Alle deze scholen worden gezamelijk gemiddeld door 1010 leerlingen bezocht.

Behalve het Tjonger, die langs de grenzen vloeit, tot aan Slykenburg, heeft men in deze grietenij de Linde. Tusschen het Tjonger en de Linde loopt ook nog een watertje de Scheen genaamd. Ook hebben de meeste westelijke dorpen hunne vaarten uit de Tjonger, dat, door middel van het Tjeuke-Meer, gemeenschap hebben met de wateren van Doniawarstal enz. en tevens tot wijken voor de turfgraverijen dienen. De voornaamste van deze vaarten is de Heloma-vaart, welke de grietenij van het Zuiden naar het Noorden snijdt en de Linde met de Tjonger verbindt en druk bevaren wordt, zijnde een doortogt tusschen Friesland en Overijssel. Dergelijke vaarten loopen er ook van Finkega en Noordwolde naar de Drenthsche grenzen in de hooge veenen, vooral naar de wijk van de Vierde-Parten, en deze hebben gemeenschap met de Linde, door middel van de Noordwolder en Steggerder-slooten. Door deze grietenij loopt de gewone straatweg der provincie Friesland naar Overijssel en Gelderland, van de Schoterbrug door Oudeholtwolde, Nijeholtwolde, Wolvega en de buurte Blesse op de kolonie Willemsoord en verder op Steenwijk. Desgelijks kan men uit Aengwirden en Opsterland door Schoterland, over Oldeberkoop en Noordwolde en over de Beuil, rijden naar Drenthe. Voorts loopen de zoogenaamde boven- en buitenwegen van Oldeberkoop westwaarts door deze grietenij tot aan Scherpenzeel en Spanga; terwijl er door het zuidwestelijke deel der grietenij een rijweg loopt, genoegzaam evenwijdig met den vorigen van Beuil naar Blesdijke en verder naar de Oldemarkt in Overijssel.

Bij den watervloed van Februarij 1825 had Stellingwerf-Westeinde veel te lijden. In den nacht van den 3 en 4 Februarij stortte de zee, die zich door den bijkans geheel vernielden dijk van Overijssel, bij Blankenham eenen weg had gebaand, met woest geweld, over de lage landen, op de Friesche kusten aan, en overstroomde het geh. Slykenburg. Daarna sloeg zij in den Vrijdag morgen, toen hare golven de Linde met kracht waren opgedreven, tot aan de kruin des Lindedijks, bij het zelfde dorp eene doorbraak van meer dan 120 ell. Nu deed de vloed in korten tijd de Linde zoodanig zwellen, door den toevoer uit Overijssel, dat hij, eer de middag daar was, langs de geheele lengte, ter hoogte van eene halve el, met breede golven daarover, in het westelijke deel dezer grietenij, nederrolde; terwijl op den zelfden tijd ook het oostelijk gedeelte werd overstroomd, welke stroom weder met den eersten toevloed naar de lagere noordelijke landen afvloeide, en deze van twee zijden onder water zette. Ondertusschen werd door alle de doorbraken in Lemsterland het water van dien kant ook heftig voortgestuwd, en, daar de vloeden zich met elkander vereenigden, zwol het tot eene zoodanige hoogte, dat vr den avond bijna twee derde der grietenij, en binnen vier en twintig uren al het land, een klein gedeelte uitgezonderd, tot eene hoogte van ruim twee el onder het zeewater was bedolven, menschen en vee, huizen en gebouwen, dijk en dam, en al wat vloed en overstrooming keeren wilde, in de vernielende vaart en voortgang medeslepende. negen menschen lieten het leven in den vloed, honderden werden beroofd van alle hunne bezittingen en velen hunner van alle middelen van bestaan. Vier honderd huizen en woningen waren vernield of zwaar beschadigd, 20,354 roeden turf weggespoeld en ruim twee millioenen ponden hooi bedorven. Bijna veertien honderd stuks rundvee, drie honderd acht en vijftig schapen, paarden en varkens zijn door den vloed omgekomen.

Het wapen is het zelfde als dat van Stellingwerf-Oosteinde, uitgenomen dat de griffroen hier regts staat.

TER-IDSERT, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 1 3/4 u. Z. W. van Oldeberkoop, in een schoon boschrijk oord en tusschen goede bouwlanden.

De huizen staan allen langs eenen binneweg, in het geboomte aan den zuidkant. De kerk evenwel staat daarvan ten Noorden, gelijk ook eenige huizen van de b. de Bult, welke ten Westen van de kerk gevonden wordt. Men telt er in het d. 70 h. en 390 inw., en met de b. de Bult 90 h. n 500 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw en de veenderij. Door de verveening van de klijnlanden alhier, is dit dorp in de laatste jaren, en sedert 1834 en 1835, veel in bevolking toegenomen. De zuidelijke landen van dit dorp zijn bouwlanden, en stuiten tegen Olde-Holtpade, terwijl de noordelijke laag en veenlanden zijn, die tot aan de Kuinder en dus bijna geheel tot Mildam in Schoterland loopen.

Dit dorp heeft ongetwijfeld zijnen naam gegeven aan het geslacht van Idzerda, hetwelk hier, ten tijde der onlusten, eene sterke stins heeft gehad, in het Noordoosten van het dorp, nabij de scheiding van Nije-Holtpade, welke, na tweemalen afgebrand te zijn geweest, wederom werd opgebouwd door den Heer Mr. Baerth van Idzerda, eerst Gedeputeerde Staat en anderhand Raadsheer in den Hove van Friesland, na welken hier nog twee Grietmannen uit dat geslacht hebben gewoond. Zie voorts Idserda.

De Herv., die hier 380 in getal zijn, behooren tot de gem. van Oldeholtpade-Nijeholtpade-ter-Idserten-Oldeholtwolde, welke hier eene kerk heeft, zijnde een hecht gebouw, zonder orgel of toren, hangende de klok in een houten klokhuis.

De R. K., van welk men er 120 aantreft, behooren tot de stat. van Oldeholtpade. - De dorpschool bestaat niet meer, sedert 1840, maar er is te Oldeholtpade eene nieuwe school gebouwd voor deze beide dorpen.

TWIJTEL of het Wijtel, b., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. O. van Heerenveen, kant. en 1 1/4 u. N. O. van Oldeberkoop, 1/2 u. W. ten Z. van Makkinga, waartoe zij behoort, met 5 h. en 30 inw.

WESTERHOEVEN, geh., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 4 u. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 u. Z. Z. W. van Oldeberkoop, 1/2 u. N. N. W. van Finkega; met 3 h. en ruim 20 inw.

WOLVEGA, d., prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, arr. en 2 1/2 u. Z. Z. O. van Heerenveen, kant. en 2 1/2 u. W. Z. W. van Oldeberkoop, aan den straatweg van Leeuwarden naar Zwolle, in een boschrijk oord, dat aan de zuid- en zuidwestzijde tot aan de Zuiderzee onmerkbaar afdaalt.

Het is eene welvarende en aangename plaats, het grootste en schoonste dorp en tevens de hoofdplaats der grietenij Stellingwerf-Westeinde, bestaande uit eene dubbele rij vrij goed gebouwd huizen, met eenige zijbuurten, welke laatste meestal bewoond worden door de arbeidende klasse. Men telt er in de kom van het d. 125 h. en 780 inw., en met de zijbuurten 205 h. en ongeveer 1270 inw., die meest hun bestaan vinden in akkerbouw en veeteelt; brengende het te dezer plaatse in overvloed groeijende hakhout veel toe, dat de mindere klasse zich door handenarbeid brood kan verschaffen. De inw., voornamelijk de vrouwen, zijn van eenen sterken bouw.

Ofschoon het dorp op zich zelve zeer welvarend is, zoo zijn evenwel de in nabuurschap gelegen kolonin Frederiks- en Willemsoord voor haar zeer onvoordeelig, uithoofde somwijlen wel een kolonisten zich in dit en de naburige dorpen met er woon nederzetten, alwaar zij dan, tot nadeel der ingezetenen, van lieverlede verharen en onderstand moeten erlangen uit de armenkas.

Onder dit dorp liggen schoone bouwlanden en bosschen, benevens wei- en hooilanden, die zuidwaarts tot aan de Linde loopen en, van Oldeholtpade af, binnen eenen dijk besloten liggen, naardien het binnenloopend zeewater, bij zware stormen, hier anderzins zeer schadelijke overstroomingen zou veroorzaken. In dit bezwaar is echter, in het jaar 1844, voorzien door het bouwen van eene keerwaaijersluis, in de rivier, even beneden het zoogenaamd Wijd der Linde. Aan de zuidkant, langs de Linde, is Wolvega grootendeels door uitgegraven veenderijen begrensd, zoodat hier goede gelegenheid is tot visschen en jagen op watervogels en ander wild.

De naamsoorsprong van Wolvega is vermoeijelijk op te sporen en alzoo bezwaarlijk met eenige zekerheid te bepalen; dat de naam zou zijn ontleend van het Wolvenland, zoo als sommigen meenen (1), blijft, naar ons inzien, altijd eene gissing. Het is echter buiten twijfel dat eene geschiedkundige waarheid, dat Wolvega reeds in het begin der dertiende eeuw eene aanzienlijke plaats moet zijn geweest, wonende er, te dier tijd, het geslacht van den Ridder Hayo, welke Hayo zich, zoo als het verhaal luidt, bij de verovering of inneming van Damiate in den jare 1219, zeer dapper moet gedragen hebben (2). Het dorp droeg in die tijden de naam van Wolwagham, althans wordt dit alzoo in de Gesta Fresonum opgegeven. Omtrent de naamsoorsprong, zullen wij nog met een enkel woord melden, dat tot nu toe, het kwartier Zevenwouden, verreweg de overige gedeelten van Friesland in boschrijkheid overtreft en men alzoo hieruit, in verband met hetgeen ons de geschiedkundige geschriften over die provincie mededeelen, gereedelijk mag besluiten, dat in vroegere eeuwen, de bosschen alhier veel belangrijker en digter bewassen zijn geweest dan thans het geval is. Zooals men weet, zijn zoodanige oorden doorgaans de verblijfplaats van wolven en andere wilde dieren, en nu aannemende, dat zulks zou hebben plaats gevonden, te meer nog, daar het uit de, in de Grietenij-huis te Wolvega, voorhanden archieven blijkt, dat er zich in het begin der achttiende eeuw, nog wolven en wilde varkens in die streken hebben opgehouden.

De Herv., die er ruim 1130 in getal zijn, behooren tot de gem. Wolvega-Sonnega-Nijelamer-en-Nijholtwolde, welke hier hare kerk heeft, staande aan het westeinde der plaats op eenen eenigzins verheven grond. Het is een tamelijk goed onderhouden gebouw, dat in 1646 gebouwd of wel vernieuwd is geworden. Er zijn tot dit bedehuis twee ingangen; boven die aan de Zuidzijde, vindt men eenen blaauwen steen in den muur gemetseld, waarop de onstaande regelen te lezen zijn:

Anno 1646.

Als TITAN JULLIUN den vierden dach ontweide,

Ontfonckte dese kerck door ijver in Gods geest,

Ons Grietman (3) Dirck van Baerdt de eerste steen hier leide,

Tot nadenck van zijn hand maer Christe Eere meest:

De kerk vertoont overigens geene uiterlijke pracht en bevat van binnen slechts weinige gedenkteekenen, die den oudheidminnaar belang kunnen inboezemen. Zij is van een fraai orgel voorzien, waarop aan de voorzijde het navolgende opschrift gevonden wordt:

1753 is dit orgel gemaakt onder directie van Jonkhr. Duco van Haren Grietman deser deelen, en . (4) van Friesland bewilliging der ingezetenen.

In vroegere jaren waren de wanden van dit kerkgebouw met onderscheidene wapenborden, alle van de familie van Haren behangen, welke echter thans (1849) tot twee verminderd zijn; het eene is van Jonker Willem van Haren en het andere van Jonker Duco van Haren.

Op het eerstvermelde zwartgeverwde bord staat geschreven:

In deze kerk is aan den noord-oost kant nog aanwezig de familiegrafkelder der van Haren, in welke onderscheidene leden van dat geslacht, ter ruste zijn neder gelegd, en onder anderen, ook de zoo evengenoemde Jonker Duco. Van dezen kelder is thans niets meer te zien, hebbende men voor eenige jaren de blaauwe, met wapens voorziene, grafzerken, waarmede de vloer der kerk bedekt is, met eenen planken-bekleeding overtrokken.

De bruinhouten predikstoel, die, wat hare constructie betreft, zeer eenvoudig is, draagt, volgens overlevering, nog een merkwaardig blijk uit de tijden van den oorlog der Munsterschen en Keulschen, in verbond met Frankrijk tegen Holland, in de jaren 1672, 1673 en 1674; men vindt namelijk in de leuning der trap, welke naar den predikstoel leidt, eene insnijding naar den vorm te oordeelen, veroorzaakt door een snijdend werktuig en is waarschijnlijk een sabelhouw. Voor zoo verre men heeft kunnen nagaan, heeft deze baldadigheid plaats gehad op een der dagen van den 25 tot den 31 Augustus 1675, toen de Munstersche troepen eenen onverhoedschen =inval in Friesland deden. De in der tijd zeer stevigen en zonder opschik daargestelde kerktoren, werd, zoo als men in het begin dezer eeuw begon te vermoeden, bouwvallig; want destijds vielen nu en dan eenige aan den top losgeraakte steenen, op het toen nog bestaande knekelhuis en omstreken neder, redenen waarom het toenmalig kerkbestuur tot het afbreken der torenspits besloot. Met deze werkzaamheden werd destijds al spoedig aangevangen, zoodat men, in 1805, de oude spits, die misschien nog een reeks van jaren had kunnen blijven staan, eensklaps zag verdwijnen en plaats maken voor eenen zeer doorluchtigen houten, met lood bekleeden, koepel. Jammer echter, dat dit nieuwe gewrocht in geenen deele tegen de uitwerking van regen, sneeuw en wind bestand was; want reeds na slechts weinige jaren bespeurde men zeer vele gebreken en lekkaadjen aan dezen koepel, die langzamerhand zoo sterk toenamen, dat men, bij een tamelijk goed onderhoud, spoedig vrees begon te koesteren, om bij sterke westewinden den nieuwerwetschen koepel, op het kerkdak te zien nederstorten. Om deze reden, besloot het toenmalig kerkbestuur tot het wegnemen van dit ondoelmatig versiersel en het daarvoor in plaats stellen van eene andere meer aan het oogmerk voldoende spits; dit werk kwam in 1842 tot stand. In den toren hangt eene vrij groote klok, waarop aan de buitenzijde met gegoten letters, de navolgende regels staan:

 

De R. K., die er 140 in getal zijn, maken met die van Oldeholtpade, Nyeholtpade, Ter Idsert, Sonnega, Oldetryne en Oldeholtwolde, eene stat. uit, welke tot het aartspr. Van Friesland behoort; 270 zielen, onder welke 220 Communikanten, telt, en door eenen Pastoor bediend wordt. De kerk staat 1/2 u. O. van Wolvega, onder het behoor van het dorp Oldeholtpade.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 120 leerlingen bezocht.

Men heeft te Wolveha een departement der Maatschappij Tot Nut van 't Algemeen, dat den 6 Januarij 1817 is opgerigt en ongeveer 60 Leden telt. Er is mede een Distributiekantoor der brievenposterij.

Men heeft hier nog het vernieuwd landhuis, waar de in de vorige eeuw beroemde Staatsman en Dichter Onno Zwier van Haren woonde en zijne werken schreef, terwijl hij hier, op het huis in de zoogenaamde Wildbaan, den 2 September 1779 overleed. Ook is hier in 1834 een schoon grietenij-huis gebouwd; terwijl een nieuw landhuis van den Grietman. Md?. N. van Heloma, en de daarachter liggende tuinen en bosschen, aan den straatweg, niet weinig bijdragen, om het inkomen van Wolvega te verfraaijen. Behalve deze buitenplaatsen treft men aan den oostkant van het dorp nog aan het vernieuwde buiten Lycklama-Stins. Zie dat woord.

De jaarmarkt wordt gehouden den tweeden Woensdag in Mei. De kermis valt in den tweeden Woensdag in Mei en 17 September.

 

Zie Buddingh, Verhandeling over het Westland, pag. 47

Zie Gesta Fresonum, uitgegeven door het Provinciaal Friesch-Genootschap, ter beoefening der Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde.

Het woord Grietman is, naar men zegt, in de onrustige tijden van 1795, verdwenen, toen geene familiewapens noch opschriften, voor de nakomelingen van waarde, geduld werden.

Hier zijn eenige woorden afgebeiteld die vermoedelijk almede in de hier bovenbedoelde revolutionaire tijden zijn weggenomen, en denkelijk zullen zijn geweest Raad ter Admiraliteit.

WOLVEGA, kerk. ring, prov. Friesland, klass. van Heerenveen, bestaande uit de volgende 11 gem.: Donkerbroek-en-Haule, Makkinga-Elslo-en-Langedijk, Noordwolde-en-Beuil, Oldeberkoop-en-Nijberkoop, Oldeholtpade-Nijeholtpade-Ter-Idsert-en-Oldeholtwolde, Oldelamer-en-Oldetrijne, Oosterwolde-Fochteloo-en-Appelsche, Peperga-en-Blesdijk, Scherpenzeel-Spanga-Munnekeburen-en-Nijetrijne, Steggerda-en-Finkega en Wolvega-Sonnega-Nijelamer-en-Nijholtwolde. Men heeft er 22 kerken en telt er 12,200 zielen, onder welke 2700 Ledematen.

WOLVEGA-SONNEGA-NIJELAMER-EN-NYEHOLTWOLDE, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Heerenveen, ring van Wolvega.

Men heeft in dez gem. ne kerk te Wolvega, en telt er ongeveer 1840 zielen, onder welke 480 Ledematen. De eerste, die in deze gem het leraarambt heeft waargenomen, is geweest Jodocus Hermanni, die in het jaar 1600 hier stond, en in het jaar 1601 naar Noordwolde c.a. vertrok.

WOLVEGASTER-VAART (DE) , vaart, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, welke in eene noordwestelijke rigting van het d. Wolvega langs Nijelamer naar de Kuinder loopt.

YBESLOOT (DE), voorm. water, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Stellingwerf-Westeinde, welke in eene noordelijke rigting van Nije-Holtpade naar de Tjonger liep, doch thans geheel vervallen is.