BAAIJUM, d., prov. Friesland. Zie Bajum

BAIJUM, d., prov. Friesland. Zie Bajum.

BAJUM, Baijum, Baaijum of Bayum, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, arr. en 3 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. N. O. van Bolsward, griet. Hennaarderadeel, 1/2 u. O. van Welsryp, 1/2 u. W. van Huins, 1 1/2 u. Z. O. van Franeker. Men telt er ruim 90 inw. die meest in den landbouw en veeteelt hun bestaan vinden, en onder welke 60 Herv., 10 Doopsgez. en 20 R. K. zijn. Het dorp bevat 16 h. en eene school met 16 leerlingen.

Vr de kerkhervorming had Bajum eene parochiekerk, die onder den Proost van Utrecht behoorde, en waarvan de pastorie door eenen Kanonnik van de Premonstratenser orde bekleed werd. Deze pastorie bragt 100 goudguld. op; van de prebende kwamen 60 goudguld. In deze kerk had men eene doopvont, die groot was, zoodat men nog, om iets dat groot en ruim is uit te drukken, daarop zinspelende, zegt: "zoo groot als de Bajumer doopvonte." Dit oude stuk is thans nog in de kerk aanwezig. tegenwoordig behoort de kerk van dit dorp, welke op eene hooge terp ligt, tot de Herv. gem. van Welsryp-en-Bajum.

Niet ver van de kerk heeft vroeger eene oude stins gestaan, zijnde een fraai huis, rondom door eene gracht omgeven. De tot dit dorp behoorende landen, bestaan in bijzonder vruchtbaar bouwland en zeer goed weiland, op hetwelk, naar men wil, de schapen niet ligt door de galziekte aangetast worden.

BARWERD, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N.O. van Bolsward, 1/4 u. O. ten N. van Kubaard, waartoe het behoort.

BAYUM, d. prov. Friesland. Zie Bajum.

BISDOMA, voorm. adell. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, 2 1/2 u. O. ten N. van Bolsward, 1/4u. N. van Lutke-Wierum, waartoe het behoorde.

BLAAUWHUIS, voorm. adell. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, bij het d. Wommels. Zie Hottinga.

BONGA, voorm. stins, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 1/2 u. Z. O. van Oosterend.

Deze drie huizen van het vroegere in de Friesche geschiedenis beroemde adellijke geslacht Bonga, zijn thans in zathen of boerenplaatsen veranderd (2).

(2) Zie over dat geslacht, J. W. te Water, Historie van het verbond en de smeekschriften der Edelen, st. II, bl. 258.

BRITSAARD, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 1/4 u. N. O. van Wommels, waartoe het behoort, aan de Bolswarder trekvaart en aan den rijweg van Franeker naar Sneek.

BURCH (TER-), b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. ten O. van Bolsward, onder het d. Kubaard.

DONIAof Donya, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 1/2 u. Z. O. van Hydaard, waartoe zij behoorde.

DONIAof Donya, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 1/4 u. Z. O. van Spannum, waartoe zij behoorde.

Zij werd naar de poort, welke er voor stond, ook wel de Porte genaamd.

DONIAHUIS, voorm. stins, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, onder Oosterend.

ECKSWERT, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Eeskwerd.

EDENS, bij het landvolk doorgaans Eens genoemd, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, aan de vaart van Bolsward naar Leeuwarden.

Men telt er, in de kom van het d., 6 h. en ruim 20 inw., die meest hun bestaan vinden in landbouw en veeteelt.

De inw., die alle Herv. zijn, behooren tot de gem. Edens-en-Spannum. Het kerkje bragt vr de Reformatie niet meer op dat 90 goudgulden (135 guld.), terwijl de Proost van St. Janskerk 8 schilden (18 guld.) trok. Het leijen dak werd in 1746 en het inwendige in 1765 nagenoeg geheel vernieuwd. men vindt daarin een fraaije grafzerk, met een Latijnsch grafschrift op Boggo van Burmania 7 December 1553.

Vroeger lag hier de state Unga, in de zestiende eeuw door het geslacht Burmania bewoond.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 10 leerlingen bezocht.

EDENS-EN-SPANNUM, kerk. gem., prov. Friesland, klass van Harlingen, ring van Bolsward.

Men heeft er twee kerken, ne te Edens en ne te Spannum, en ruim 200 zielen. Edens is tot het jaar 1614 bediend geweest door den Predikant van Wommels, in genoemd jaar werd er echter eene pastorij gebouwd en bekwam het eenen eigen Leraar in Adrianus Frederici Alutarius, die in 1626 naar de Oude- en Bellingwolderschans beroepen werd.

EE, geb., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 1/4 u. N. O. van Ytens, waartoe het behoort.

EEKSWERD, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Eckswert.

EESKWERD, Eekswird of Eckswert, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. Sneek, kant. Bolsward, 3/4 u. N. N. O. van Oosterend, waartoe het behoort; met 3 h. en 25 inw.

FYNS, geb., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 1/4 u. Z. W. van Wommels, waartoe het behoort.

Dit geh. bestaat uit drie landhoeven: de eene, groot 19 bund. 67 v.r., behoort aan mejuffrouw Tjetske Steensma, te Bolsward; de tweede, groot 55 bund 93 v.r. 10 v. ell., wordt bezeten door Jhr. J. A. Lycklama Nijeholt, te Beetsterzwaag, en de derde, groot 31 bund. 6 v.r. 50 v. ell., is het eigendom van de wed. A. G. Looxma, te Leeuwarden.

GEYNS, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. Sneek, kant. Bolsward, bij Wommels, waartoe zij behoorde. Men weet thans de juiste plaats niet meer aan te wijzen, waar zij gestaan heeft.

GOINSof Geins, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/4 u. N. O. van Bolsward, 1/2 u. Z. van Wommels; met 2 h. en 10 inw.

HASTINGAof Hattinga, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 u. O. ten N. van Bolsward, tusschen Itens en Lutkewierum, in de buurs. Reen, behoorende tot het dorp Itens.

HATTINGA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Hastinga.

HENNAARDof Hernawerd, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 2 u. O. N. O. van Bolsward, aan de vaart tusschen Bolsward en Leeuwarden; met 16 h. en 100 inw., die meest hun bestaan vinden in de boerderij en eenigen handel in kaas en wol.

De Herv., die hier ongeveer 70 in getal zijn, behooren tot de gem. van Ytens-en-Hennaard. Hennaard is van de Hervorming af, zoo niet tot in het jaar 1610, dan toch ten minste tot in het jaar 1601 bediend geweest door de Predikanten van Ytens, tot omstreeks 1650 door die van Edens, daarna door die van Oosterend, tot dat zij, na reeds meer dan twintig jaren bestemd te zijn geweest, om wederom met de naburige gem. van Ytens gecombineerd te worden, den 2 Julij 1843, door haren vorigen Leeraar, Ds. A. Hingst, plegtig is overgedragen aan de gem. van Ytens. De kerk is een klein gebouw, met eenen stompen toren, doch zonder orgel. Boven de kerkdeur ten Z. staat in eenen steen uitgehouwen onder de wapens van Humalda en Roorda:

Kerk en Toren is door den H. W. G. Heer F. B. . G. van Humalda als kerkvoogd in den jare 1731 gerepareert, en dese steen gegeven.

Op den grafsteen van Ruurd van Roorda, 26 December 1576, in de kerk gelegen, leest men:

Ille Roordama prognatus Stirpe Ruardus,

Plurima qui Patriae praestitit officia,

Hoc tegitur saxo, thalami socia accubat illi,

Douzia sassinghae splendor, honorque domus.

Posteritas illis satis est numerosa superstes,

Manibus haeg posuit, qua monumenta piis.

(d. i. Ruurd gesproten uit den stam van Roorda, hij die het vaderland zoo vele diensten heeft bewezen, ligt onder dezen steen: zijne echtvriendin ligt nevens hem, de luister en de eer van het geslacht van Sassingha. Een vrij talrijk nakroost heeft hun overleefd, en met vrome handen dit grafteeken opgerigt).

De Doopsgez., van welke men er ongeveer 30 aantreft, hadden hier vroeger eene gem., zijnde eene der oudste van die gezindte, als hebbende de reeds vr het midden der zestiende eeuw reeds bestaan. later is zij echter met de gem. van Kromwal vereenigd, waartoe zij ook thans behoort.

Men heeft in dit d. geene school, maar de kinderen gaan te Ytens onderwijs genieten.

Weleer lag hier de state Sassingha. ook heeft men er eene opvaart naar de Bolswardervaart, welke dit dorp met eenige naburige plaatsen en buurtjes gemeen heeft.

HENNAARDERADEEL, griet., prov. Friesland, kw. Westergoo (2 k. d., 13 m. k., 9 s. d.); palende N. O. aan Franekeradeel en aan het regtsgebied van Franeker, N. O. aan Menaldumadeel en Baarderadeel, Z. aan Wymbritseradeel, W. aan Wonseradeel.

Deze griet., die van het Noorden tot het Zuiden 3 uren langs is, en van het Westen naar het Oosten 2 uren breed, is de kleinste griet. in Westergoo, van welk kwartier zij nagenoeg het middelpunt uitmaakt, en bevat de volgende 12 d.: Hennaard, Ytens, Lutkewierum, Oosterend, Waaxens, Kubaard, Wommels, Hydaard, Welsryp, Bajum, Spannum en Edens.

Hennaarderadeel beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 5878 bund. 26 v. r. 71 v. ell., waaronder 5812 bund. 54 v. r. 50 v. ell. belastbaar land. Men telt er 462 h., bewoond door 665 huisgez., uitmakende eene bevolking van ruim 3200 inw., die meest hun bestaan vinden in de boerderij en het bouwen van granen, alsmede in eenigen handel in kaas, wol en huiden. De grond dezer griet. bestaat geheel uit zware klei, en wordt meestal tot wei- en hooiland gebruikt; terwijl er alleen aan de noordzijde eenige bouwlanden zijn. Men treft er vrij groote boerderijen en vele gegoede ingezetenen aan.

De Herv., die hier ruim 2600 in getal zijn, maken de volgende 7 gem. uit: Edens-en-Spannum, Kubaard-en-Waaxens, Lutkewierum, Oosterend, Welsrijp-en-Bajum, Wommels-en-Hydaard en Ytens-en-Hennaard, die er twaalf kerken hebben, en door 7 Predikanten bediend worden.

De Doopsgez., hebben hier geene gem., doch de 170, die men er aantreft, worden tot de gem. van Kromwal gerekend.

De R. K., die er 350 in getal zijn, maken met omliggende plaatsen de stat. van Roodhuis uit.

Er zijn in deze griet. tien scholen, als ne te Ytens, ne te Lutkewierum, ne te Oosterend, ne te Hydaard, ne te Wommels, ne te Kubaard, ne te Welsryp, ne te Bajum, ne te Spannum en ne te Edens, welke gezamelijk door een gemiddeld getal van 330 leerlingen bezocht worden.

Vroeger had men in deze griet. vele adell. staten, als: de Sassinga-state, te Hennaard; Rienstra-state, te Lutkewierum; Donia-state en Bonga-state, te Hydaard; Hottinga of het Blaauwhuis, Jongama en Geins, te Wommels; Joruma-state, te Kubaard; Unga-state, te Edens, Donia-state, te Spannum, en Rumeda, te Welsryp.

In deze griet. vindt men twee voorname vaarten, uit welke de verdere opvaarten voortspruiten; als vooreerst te trekvaart van Bolsward naar Leeuwarden, van Littenserzijl door Wommels, Noordoostwaarts gaande tot aan Spijktille; ten andere de Sneekervaart, van Franeker-raksend, ten Zuidwesten van Welsrijp, door deze grietenij in Baarderadeel loopende, tot aan het einde van het Swaanwerdermeer, en van daar weder in deze grietenij, met eene bogt naar het Zuidwesten, door Rien en Tirns in Wymbritseradeel. Door Hennaarderadeel loopen onderscheidene aanzienlijke rijwegen, als: vooreerst een gedeelte van den westelijken ouden zeedijk der Middelzee, in het Zuidoosten der grietenij, van Lutkewierum tot Hydaard, en voorts de Slagtedijk, zich van daar Noordwestwaarts, tusschen Waaxens en Kubaard, naar Wonseradeel uitstrekkende. Ook gaat van Tjum, Zuidoostwaarts door de geheele grietenij, de gewone rijweg van Franeker naar Sneek, over Warntille, komende daaruit een tak voort, die door Oosterend, Ytens, Rien en Lutkewierum loopt. Nog is er een rijweg, die van Welsrijp, eerst Zuidoost en vervolgens Westwaarts, naar den Slachtedijk loopt.

Het wapen van Hennaarderadeel bestaat in een veld van azuur (blaauw), met eenen zilveren dwarsbalk, van den linker bovenhoek naar den regter benedenhoek des schilds nederdalende, beladen met een klaverblad van sinople (groen), een open roos van keel (rood) en een ster van sinople. het schild gedekt met eenen gouden kroon.

HERNAWERD, oude naam van het d. Hennaard, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Hennaard.

HOTTINGA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 5 min. ten W. van Wommels, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoorende gronden, beslaande eene oppervlakte van 29 bund. 43 v. r. 90 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer J. U. Noordenbos, woonachtig te Wommels.

HYDAARDof Hidaard, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. ten O. van Bolsward, aan de Vaart, die voorbij dit d. naar Bolsward loopt, op de uiterste zuidergrenzen der grietenij. Men telt er met het daartoe behoorende buurtje Kliuw 20 h. en ruim 140 inw., die meet in de boerderij en eenigen handel in kaas en wol hun bestaan vinden.

De Herv., die hier ongeveer 90 in getal zijn, behooren tot de gem. van Wommels-en-Hydaard, welke hier eene kerk heeft, waarin echter slechts om de zes weken dienst gedaan wordt. De eerste kerk dezes dorps zou, volgens het verhaal der kronijken, door eene adellijke Jonkvrouw uit het geslacht van Ubnia, die in een klooster ging, in het jaar 1303 gebouwd zijn, aan de noordzijde van het oude klooster, naast de stins van Broeder Dodo Tjebbinga, die aan deze nieuwe kerk een schoon kruisbeeld gaf; terwijl zij door zijne beide broeders, Gerlacus en Benedictus, met twee fraaije schilderijen beschonken werd. Doch deze kerk naderhand door ouderdom vervallen zijnde, werd daarvoor, in het jaar 1508, eene geheel nieuwe gebouwd en met eenen nieuwen toren voorzien, wijl de oude reeds in het voorgaande jaar was ingestort. Vr de Reformatie trok de pastorie jaarlijks honderd goudgulden (150 guld.), het vikarisschap tachtig goudgulden (120 guld.), en de Proost van de St. Janskerk te Utrecht trok acht schilden (11 guld. 20 cents). Deze kerk is een klein langwerpig vierkant gebouw, met eenen stompen toren, doch heeft geen orgel. In het koor ligt begraven Thomas van Groningen, die de dertigste en laatste Abt van Oldeklooster is geweest, en den 3 Augustus 1599 overleed. Op den grafsteen leest men, behalve het grafschrift, een Latijnsch versje.

De 3 Doopsgezinden, welke hier wonen, worden tot de gem. van Bolsward gerekend.

Men telt er ongeveer 50 R. K., die tot de stat. Van Roodhuis behooren.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 20 leerlingen bezocht.

Onder dit d. lagen vroeger de adell. staten Klein-Bernarda, Donia, Koyfenne en Tjebbinga.

HYDAARDER-VAART, vaart, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel.

Zij begint bij de Oosterender-vaart, ten Z. O. van Oosterend, en loopt verder in eene zuidwestelijke rigting langs het d. Hydaard, tot dat zij de Hydaarderzijl in de Oldeklooster-vaart eindigt. Zij is in het jaar 1840 nieuws opgegraven, ter diepte van 1 el 50 duim. Beneden zomerpeil, en heeft eene lengte van 3280 ell.

HYDAARDER-ZIJL, sluis, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, in den Slagtedijk, waardoor de Hydaarder-vaart in de Oldeklooster-vaart uitloopt.

ITENSof Ytens, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward.

Men telt er, in de kom van het d., 4 h. en 28 inw., en met de daartoe behoorende buurtjes Ee en Monseburen, 20 h. en 125 inw.

De Herv., die hier 90 in getal zijn, onder welke 20 Ledematen, behooren tot de gem. van Itens-en-Hennaard. De kerk te Itens is een klein gebouw, langwerpig vierkant, waarin een orgel, hetwelk in 1763 aanzienlijk hersteld werd. De kerk zelve, in 1805 nieuw gebouwd, heeft eenen lagen en stompen toren.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 30 leerlingen bezocht.

Van hier loopt zuidwestwaarts aan, eene schipvaart naar de Hydaarder-vaart en voorts naar Oosterend. Ook had men hier vroeger de eigengerfde hofsteden Stapert en het Zand.

ITENS-EN-HENNAARD, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Harlingen, ring van Bolsward.

Men telt er ruim 150 zielen, onder welke 25 ledematen, en heeft er twee kerken, als: ne te Itens en ne te Hennaard, zijnde sedert 1743 Hennaard wederom met Itens vereenigd, nadat het eenigen tijd bij Oosterend geweest was. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Paulus Antonii, die in het jaar 1581 hier in dienst was, en in het jaar 1588 naar Huizum vertrok.

JELLEMA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant en 2 u. O. ten N. van Bolsward, 1/4 u. O. van Oosterend, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 28 bund. 56 v. r. 22 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer A. K. Wiersma, woonachtig te Oosterend.

JONGEMA, Joghama of Jongama, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 1/2 u. Z. van Wommels, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoorende gronden, beslaande eene oppervlakte van 30 bund. 17 v. r. 60 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer R. Gorter, woonachtig te Sneek.

JORUM, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. van Bolsward, 5 min. N. van Kubaard, waartoe zij behoorde.

ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene oppervlakte van 25 bund. 56 v. r. 39 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer Rintje J. Boschma, woonachtig te Kubaard, en anderen.

KETTINGHUIS, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, nabij Wommels, van hetwelk men de plaats, waar het gestaan heeft, niet meer weet aan te wijzen.

KLIUW, herberg, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. ten O. van Bolsward, 10 min. Z. van Hydaard, waartoe zij behoort.

Bij deze herberg komen vier rijwegen te zamen, als: van Franeker uit het Noorden, en van Leeuwarden uit het Oosten, van Sneek uit het Zuiden en van Bolsward uit het Westen.

KOBAARD, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Kubaard.

KOBAARDERVAART (DE), vaart, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Kubaardervaart.

KOEBAARD, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Kubaard.

KOEBAARDERVAART (DE), vaart, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Kubaardervaart (De).

KOYVENNEof Koyfenne, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, 1/2 u. Z. O. van Oosterend, waartoe het behoort.

Ter plaatse waar zij gestaan heeft, ziet men thans 2 boerenhuizingen. De tot de state behoord hebbende gronden beslaan eene oppervlakte van 97 bund. 57 v. r. 33 v. ell., en worden thans in eigendom bezeten door onderscheidene eigenaren.

KUBAARD, ook Koebaard of Kobaard, eigenlijk Cubaard, en oudtijds Korbaerd of Kebert genaamd, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward.

Men telt er in de kom van het d. 23 h. en 160 inw., en met de daartoe behoorende buurtjes Barkwerd en Terburg, 48 h. en 330 inw., die meest hun bestaan vinden in de boerderij en eenigen handel in kaas, wol en huiden.

De Herv., die hier ongeveer 300 in getal zijn, behooren tot de gem. Kubaard-en-Waaxens, die hier eene kerk heeft, zijnde een langwerpig vierkant gebouw, waaraan veel tufsteen is, met eenen stompen toren, doch zonder orgel.

De 18 Doopsgez., welke hier wonen, behooren tot de gem. van Bolsward. - De R. K., van welke men er 14 telt, worden tot de stat. van Bolsward gerekend.

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 40 leerlingen bezocht. - Vroeger vond men onder dit d. de state Jorum. - De kermis valt in den eersten Maandag in Junij.

Kubaard is de geboorteplaats van de beroemde Dichteres en Zedeschrijfster Petronella Moens, geb. 1762, in 1845.

KUBAARD-EN-WAAXENS, kerk. gem., prov. Friesland, klass van Harlingen, ring van Bolsward; met twee kerken, 320 zielen en 120 Ledematen.

Wybrandus Gerards, veelligt de zelfde met Wibo of Vibius, was eerst te Kubaard Priester of Pastoor; doch overgegaan zijnde tot de Hervormde leer, werd hij gebannen, en behoorde dus onder de gebannene Hervormde Leeraars van het jaar 1567. De eerste, die in deze gemeente het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Regnerus Falco, die, in het jaar 1583, op bevel van het Synode, van Stiens alhier verplaatst werd, en op het Synode, in het jaar 1591, wel de plaats van Ouderling bekleedde, maar, zoo als dat toen uit schaarsheid meer gebeurde, tevens Predikant was. Hij vertrok vr het jaar 1594 naar St. Jacobi-Parochie. Johannes Petri, die vervolgens hier Predikant was, bediende in 1606 mede de gemeente van Spannum.

KUBAARDER-VAARTof Koebaarder-Vaart, water, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, welke uit de Trekvaart-van Bolsward-op Leeuwarden, in eene noordwestelijke rigting, naar en voorbij Kubaard loopt, tot aan den Slagtedijk schiet.

LAASTERP, voorm. state prov. Friesland, kw. Oostergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. van Bolsward, 1/2 u. Z. O. van Oosterend, waartoe het behoort.

LANGENDAM (DE), vaart in de prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, komende van het dorp Spannum, noordwaarts op tot aan de Oude-Meer, die zich op Monniketille ontlast in de Vaart-van-Sneek-op-Franeker. Door de Sassingarijd staat zij aan de Noordzijde in verbinding met de Vaart-van-Leeuwarden-op-Bolsward.

LITTENSERZIJL, brug, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, over de Vaart van Bolsward naar Leeuwarden, W. van het d. Wommels en Z. van het geh. Westerlittens.

MOLMA, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. O. van Sneek, kant. en 1 u. O. van Bolsward, ten N. O. van Lutkewierum, waartoe het behoort; met 2 h. en 15 inw.

MONNIKHUIS, hoeve, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. N. O. van Bolsward, 5 min O. van Spannum.

Deze hoeve wordt met de daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 43 bund. 17 v. r. 20 v. ell., thans in eigendom bezeten door en bewoond door den Heer B. S. Bakker.

MONSEBUREN, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 10 min. Z. O. van Hennaard, waartoe het behoort; met 4 h. en 30 inw.

NIJEHUISof Nijenhuis, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. O. N. O. van Bolsward, ten N. W. van Hydaard, waartoe zij behoorde.

OLDEHUIS, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 1/4 u. Z. W. van Lutkewierum, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenwoning. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 29 bund, 31 v. r. 27 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer M. H. Oudhuis c.s., woonachtig te Lutkewierum.

OOSTEREND, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward.

Het is het grootste en aanzienlijkste dorp der griet. Hennaarderadeel, zijnde van het N. naar het Z. wel een uur gaans lang. Men telt er in de kerkbuurt 87 h. en 400 inw. Behalve de kerkbuurt wordt de verdere geregtigheid van dit dorp verdeeld in vier vierendeelen, met name Meilahuister-vierendeel, waarin gelegen zijn: de staten Groot- en Klein-Meilahuis, Jellema en Sjaarda; Slijpster-vierendeel, waarin liggen: de buurtjes Slijp, Saunlaensterhuizen, met de staten Bonga en Koyfenne; Wijnser-vierendeel, en daarin: het buurtje Wijns, met de staten Donia, Klein- en Groot-Hoekens en Rispens, en Eeskwerter-vierendeel, waaronder behooren: de buurtjes en huizen Sittens, Eeskwert, Sijons, en de oude staten Roordema en Sibada, doch alle deze staten zijn thans genoegzaam vernietigd. Van het dorp, voorbij de laatstgenoemde buurtjes en staten loopt noordwaarts eene opvaart, die zich in de Bolswarder-jaagvaart stort, en ook Sibada of Sibede genoemd wordt. In het Zuidoosten loopt van hier nog eene vaart naar de, en van daar weder naar de Sneeker-vaart op Franeker. Ook loopt van hier een rijweg, noordwaarts aan, naar Franeker, en zuidwaarts naar Sneek en Bolsward, zoodat Oosterend onder de welgelegen dorpen gerekend mag worden. men telt er in het geheel 88 h. en 640 inw., die meest hun bestaan vinden in de boerderij en eenigen handel in kaas en wol.

De Herv., die er ongeveer 480 in getal zijn, onder welke 150 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass. van Harlingen, ring van Bolsward, behoort. De eerste, die hier het leeraarambt heeft waargenomen, was Thomas Slatman, die hier in 1584 stond en in 1596 reeds opgevolgd was door Bauke Stoffels. Hennaard is tot in 1843 door de Predikanten van Oosterend bediend, doch toen bij Ytens gevoegd.

De kerk, bragt vr de Reformatie honderd dertig goudgulden (195 guld.) op. Het vicarisschap honderd goudgulden (150 guld.) en een van tachtig goudgulden (120 guld.) Nog was er een van tachtig goudgulden (120 guld.) voor eenen Koster. De Proost van St. Janskerk te Utrecht trok hier zestien schilden (22 guld. 40 cents). Deze kerk, die onder de landkerken voor eene der schoonste mag gehouden worden, is niet slechts met een fraai gestoelte en nette zitbanken, maar ook voor het koor met eene galerij versierd, van eiken hout, rustende op drie boogen, die in 1554 is gemaakt, en met vele bijbelsche geschiedenissen, zeer kunstig besneden is. Ook had men voorheen in deze kerk een orgel van soortgelijk hout- en kunstwerk, doch het werd reeds vr meer dan honderd jaren weggenomen en daarvoor een ander in de plaats gesteld. Er plagt bij de kerk een spitse toren, geheel van steen, te staan, welks spits negentien Nederlandsche ellen hoog was, doch deze, er, in het jaar 1672, op eenen biddag, door eenen zwaren donderslag zijnde afgeslagen, is in het jaar 1685 door eene houten spits, 9 ell. en 5 palm hoog, vervangen.

De Doopsgez., die er 40 in getal zijn, worden tot de gem. van Kromwal gerekend. - De R. K., van welke men er ruim 120 telt, behooren tot de stat. van het Roodhuis, zijnde eene uitbuurt van Oosterend. - De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 70 leerlingen bezocht.

Te Oosterend is geboren Theodorus Euroteles of Theodoor van Oosterend, zijnde aldus genaamd naar zijne geboorteplaats. Hij heeft te Haarlem, te Bolsward en elders school gehouden, en heeft, bij wijze van een treurspel uitgegeven: Het oordeel van Paris over de drie Godinnen, die om den appel krakeelden, zijnde uit Lucianus genomen. Nog heeft hij eenen treurzang in de Latijnsche taal uitgegeven, over den schrikkelijken watervloed, die Friesland, den 1 November 1575, verwoestte.

OOSTEREND, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 3 u. N. O. van Bolsward, 5 min. O. van Welsrijp, waartoe het behoort; met 6 h. en 50 inw.

OUDEHUISof Oldehuis, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, 1/4 u. W. Z. W. van Lutkewierum, waartoe het behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 29 bund. 31 v. r. 27 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door den Heer M. H. Oudhuis, woonachtig te Lutkewierum.

OUDE-HUIS, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. ten O. van Bolsward, 1/2 u. O. van Oosterend, waartoe het behoorde.

PORTE (DE), voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Donia.

REBERT, oude naam van het d. Kubaard, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Kubaard.

REEN, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Rien.

REENSTRA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Rienstra.

RIENof Reen, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 3 u. O. van Bolsward, 1/4 u. N. W. van Lutjewierum; met 30 h. en 150 inw.

RIENSTRAof Reensdra, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 3 u. O. van Bolsward, 1/4 u. Z. W. van Wommels, 1/2 u. N. O. van Ytens, 1/4 u. N. W. van Lutkewierum; waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 22 bund. 73 v. r., worden thans in eigendom bezeten door den Heer F. Mulier, woonachtig te Leeuwarden.

RISPENS, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 10 min. N. O. van Hydaard, waartoe zij behoorde.

ROODHUIS, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. O. van Bolsward, 1/2 u. Z. O. van Oosterend, waartoe het behoort; met 6 h. en 30 inw.

De R. K. hebben hier eene stat., waartoe die van de omgelegen grietenijen behooren, en welke stat. tot het aartspr. van Friesland behoort, door eenen Pastoor bediend wordt, en ruim 400 Communikanten, telt. De kerk, aan den H. Martinus toegewijd, is voorzien van eenen toren, doch zonder orgel.

ROORDAMAof Roordema, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, 1/4 u. Z. O. van Oosterend, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boereplaats, welke, met de daartoe behoorende gronden, beslaande eene oppervlakte van 15 bund. 24 v. r. 10 v. ell., thans in eigendom bezeten wordt door den Heer Thomas Jacobs Lippens, woonachtig te Oosterend.

RUMEDA of Rumede, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 3 u. N. N. O. van Bolsward, 10 min. Z. W. van Welsrijp, waartoe zij behoorde.

SAENLAND, naam, welken men in de wandeling geeft aan het h. Sonderland, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Sonderland.

SAND (HET), zathe, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 1/4 u. N. O. van Ytens.

Deze zathe beslaat, met de daartoe behoorende landen, eene oppervlakte van 30 bund. 28 v. r. 34 v. ell., welke thans in eigendom toebehooren aan F. S. Wijnen, c.s.

SASSINGA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 2 u. O. N. O. van Bolsward, 5 min. N. van Hennaard, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 26 bund. 30 v. r. 27 v. ell., worden thans in eigendom bezeten door Freule C. J. van Eysinga, woonachtig te Leeuwarden.

SASSINGA-RYDof Sassinga-Riet, water, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, hetwelk van Spannum afkomende, in eene zuidelijke strekking voortloopt, en zich tegenover de voormalige state Sassinga en de Bolswarder trekvaart ontlast.

SAUNLEAN, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. van Bolsward, 1/2 u. W. Z. W. van Lutkewierum, waartoe het behoort.

SAUNLEANSTER-HUIZEN, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, onder het dorp Oosterend, op het Slypster-Vierendeel; met 2 h. en 12 inw. In dit geh. liggen de voorm. staten Bonga en Koyfenne, thans boerderijen.

SIBADA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, 20 min. N. van Oosterend, waartoe zij behoorde.

Ter plaatse, waarzij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenplaats.

De daartoe behoort hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 30 bund. 91 v. r. 40 v. ell., worden thans in eigendom bezeten, door den heer S. R. Sybrant, woonachtig te Itens.

SIJONS, voorm. sate, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 20 min. O. van Wommels, waartoe het behoort.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerderij, welke, met de daartoe behoorende gronden, eene oppervlakte beslaande van 16 bund. 38 v. r. 40 v. ell., een eigendom is van de kerk van Oosterend, en bewoond wordt door Jacob Dijkstra.

SIPPENS, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/4 u. N. O. van Bolsward, 1/.2 u. Z. W. van Wommels, waartoe het behoort; met 2 h. en 13 inw.

SITTENSof Stittens, h., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. ten O. van Bolsward, 5 min. N. van Oosterend, waartoe het behoort, dat somtijds weleens als geh. voorkomt.

SJAARDA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. O. N. O. van Bolsward, 10 min. Z. Z. O. van Oosterend.

Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenplaats. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 50 bund. 51 v. r. 31 v. ell., worden in eigendom bezeten en bewoond door Eeltje Ydes Sjaarda.

SLYP, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 u. N. W. ten N. van Sneek, kant. en 1/2 u. O. ten N. van Bolsward, 1/2 u. Z. O. ten O. van Hydaard, waartoe het behoort.

SMINIA, state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/4 u. N. O. van Bolsward, in Wommels.

Het is thans eene heerenhuizing, welke, met de daartoe behoorende gronden, eene oppervlakte beslaande van 2 bund. 55 v. r. 30 v. ell., in eigendom bezeten en bewoond wordt door jonkheer Mr. Cornelis van Eysinga, Oud-Grietman van Hennaarderadeel.

SONDERLAND, in de wandeling Saunlaen, h., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 3 1/2 u. O. ten N van Bolsward, 1/4 u. W. Z. W. van Lutkewierum, dat op sommige kaarten als een geh. voorkomt.

SPANHEIM, eigenlijke naam van het dorp Spannum, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Spannum.

SPANKAMP (DE), stuk laag land, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Spannumer-terpen.

SPANNUM, eigenlijk Spanheim, en in het oud Friesch Spannamaghae of Spanga, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. N. O. van Bolsward.

Men telt er 30 h. en ruim 190 inw., die meest in de boerderij, de veeteelt en het bouwen van granen hun bestaan vinden.

De inw., die er op 11 na allen Herv. Zijn, behooren tot de gem. van Edens-en-Spannum, die in dit d. eene kerk heeft. - Deze was vr de reformatie eene parochiekerk, die honderd goudguld. (150 guld.) opbragt, en door den Abt van Lidlum werd begeven. Onderscheidene Monniken van het gemelde klooster Lidlum hebben de pastorie van Spannum bediend. Onder andere heeft hier, omtrent het jaar 1550, gestaan Isbrandus van Harderwijk, die naderhand zelf tot Abt van Lidlum gekozen is. Daar was ook een vikarisschap van 90 goudguld. (135 guld.). De Proost van St. Janskerk, had voor zijn deel acht schilden (11 guld. 20 cents). Deze kerk is een net gebouw, met steenen stompen toren, en voorzien van een keurig orgel.

De 5 Doopsgez., die er wonen, behooren tot de gem. van Baard. - De 5 R. K., die men er aantreft, worden tot e stat. van Franeker gerekend. - De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 35 leerlingen bezocht.

Niet ver van de kerk, in het Oosten, heeft men een boerenhuis met eenen goeden tuin, Monnikhuis genaamd. Bij de kerk, die romdom met boomen beplant is, treft men eene tamelijke buurt aan, van daar loopt noordwaarts aan eene vaart, met name de Langedam, en Zuidwaarts de Sassinga-rijd. In het Zuidwesten van het dorp ligt eenig land, de Spannumerterpen of Spankamp genaamd, zie het volgende art.

Oudtijds waren er onderscheidene staten of adellijke landhuizen, doch deze zijn nu geheel verdwenen en de plaatsen, waar zij eenmaal stonden, alleen aan de hooge wierden kenbaar.

SPANNUMERTERPENof Spankamp, gedeelte laag land. Prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 3 min. N. W. van Spannum. Er is weleer een bloedige slag geleverd tusschen de Vetkoopers en Sikke Sjaardema.

SPYK, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, 5 u. O. van Edens, waartoe het behoort, aan de vaart van Leeuwarden naar Bolsward, waarover hier eene brug ligt, de Spyktille genaamd.

SPYKTILLE, brug, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 5 min. O. van Edens, over de vaart van Bolsward op Leeuwarden.

STAPERT, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/4 u. N. O. van Bolsward, 5 min. ten Z. W. van Wommels, waartoe zij behoorde.

Op deze state werd in het jaar 1515 geboren de geleerde Cyprianus Stapert Vomelius. Zijnde die state destijds het eigendom van het aanzienlijke geslacht van dien naam.

Ter plaatse, waar het gestaan heeft, ziet men thans boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 17 bund. 16 v.r. 90 v. ell., worden thans in eigendom bezeten, door den Heer M. O. Vellinga, woonachtig te Wommels.

SWYGHEM, d. prov. Friesland, kw. Oostergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 5 min. Z. O. van Wommels, waartoe het behoort; met 3 h. en 20 inw.

SWYNS, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 5 min. Z. O. van Wommels, waartoe het behoort; met 3 h. en 20 inw.

SYONS, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Sijons.

SYPENS, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Sippens.

TELLENS, h., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. ten O. van Bolsward, 1/4 u. Z. Z. W. van Wommels, waartoe het behoort.

TJEBBINGA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, O. van Hydaard, waartoe zij moet behoord hebben. De juiste plaats, waar zij gestaan heeft, weet men echter niet meer aan te wijzen.

Op dese state leefde in 1456 een Edelman uit het geslacht Tjebbinga, die rijkelijk zijn aandeel in de onlusten der Schieringers en vetkoopers had.

TJEPPERBUUR, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 4 u. N. van Sneek, kant. en 3 1/4 u/ N. O. van Bolsward, 1/2 u. N. van Welsryp; met 4 h. en 24 inw.

TORNWERD of Tornwird, h., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 u. N. van Bolsward, 5 min. N. W. van Waaxens, waartoe het behoort.

UNGA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 1/2 u. N. ten. W. van Sneek, kant. en 2 u. N. O. van Bolsward, Z. van Edens, waartoe zij behoorde.

Deze state werd, in het jaar 1590, door den Grietman Poppe Burmania bewoond. Ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ziet men thans eene boerenhuizing. De daartoe behoord hebbende gronden, beslaande eene oppervlakte van 24 bund. 48 v. r. 60 v. ell., worden in eigendom bezeten door het Gasthuis van Vrouwe Westerhuis, te Franeker.

WAAXENS, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 u. N. ten O. van Bolsward, aan de vaart van Tjum naar Bolsward. men telt er 10 h. en 60 inw., die hun bestaan vinden in den landbouw.

De inw., die er op 13 na allen Herv. zijn, behooren tot de gem. van Kubaard-en-Waaxens, welke hier eene kerk heeft, waarin vr de Reformatie eene vikarij was. De pastorie bragt 100 goudgulden (150 guld) op, het vikarisschap 80 goudgulden (120 guld.). De Proost van St. Jan te Utrecht genoot 8 schilden (11guld. 20 cents). Deze kerk is een klein net gebouw, met eenen stompen toren, doch zonder orgel. Daarin wordt slechts om de vijf weken dienst gedaan.

De 13 Doopsgez., die er wonen, worden tot de gem. van Bolsward en Kromwal, onder Britswerd, gerekend.

Men heeft in dit dorp geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Kubaard.

WARNTILLE (DE), brug, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, 5 min. W. van Edens, over de trekvaart van Bolsward op Leeuwarden.

WELSRYPof Wielsryp, in het oud Friesch Welsripa, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 3 u. N. N. O. van Bolsward, niet ver van de trekvaart van Sneek op Franeker. Men telt er in de kom van het d. 30 h. en ruim 170 inw., en met de kerkelijke daartoe behoorende buurtjes: Westerend, Tjeppebuur, Oosterend enz., 57 h. en ongeveer 410 inw., die meest in de boerderij en het bouwen van granen hun bestaan vinden.

De inw., die er, op 4 na, allen Herv. zijn, behooren tot de gem. van Welsryp-en-Bajum, welke hier eene kerk heeft, die vr de reformatie aan de H. Ursela was toegewijd. het is een tamelijk sterk, ofschoon klein en onaanzienlijk gebouw, met eene spitsen toren, doch zonder orgel.

De enkele Doopsgez., die er woont, behoort tot de gem. van Baard. Ook treft men er 4 Afgescheidenen aan. - De dorpschool wordt gemiddeld door ongeveer 60 leerlingen bezocht. - Voorheen stond hier de state Rumeda.

De rijweg van dit dorp vereenigt zich met dien naar Winsum, terwijl de opvaart uitkomt in de vaart van Franeker op Sneek.

WELSRYP-EN-BAJUM, kerk. gem., prov. Friesland, klass. van Harlingen, ring van Franeker, met twee kerken, als ne te Welsryp en ne te Bajum. Men telt er 450 zielen, onder welke 80 Ledematen. De eerste, die in deeze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Wigger Dirks, die in het jaar 1583 hier reeds in dienst was en in het jaar 1606 is overleden.

WELSRYPER-TILLE (DE), brug, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, ten Z. van Welsryp, over de vaart van Franeker naar Sneek.

WESTEREND, b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 3 1/2 u. N. ten W. van Sneek, kant. en 3 1/2 u. N. N. O. van Bolsward, 10 min. Z. W. van Welsryp, waartoe zij behoort met 7 h. en 40 inw.

WESTERLITTENS, geh. prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, 10 min. W. van Wommels, waartoe het behoort; met 7 h. en ruim 50 inw.

WIELSRYP, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel. Zie Welsryp.

WIERUM (GROOTE-), b., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. ten N. van Bolsward, 1/4 u. Z. van Lutkewierum, waartoe het kerkelijk behoort.

WIERUM (LUTKE-)of Lutteke-Wierum, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. van Sneek, kant. en 2 1/2 u. O. ten N. van Bolsward, tusschen de vaart van Sneek op Franeker en den Ouden-Zeedijk. Men telt er in de kom van het d. 12 h. en 110 inw., en met de b. Rien, Molma, Kneppelen en Groote-Wierum, 63 h. en 490 inw., die meest hun bestaan vinden in de boerderij en in den handel in boter en kaas.

De Herv., die er 320 in getal zijn, onder welke 80 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass. en ring van Sneek behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, nadat het van Itens en Hennaard is afgescheiden, is geweest Wybe Pieters of Wibrandus Petraeus Billandinus, die in het jaar 1601 herwaarts kwam en in het jaar 1604 naar Heeg vertrok.

De Doopsgez., die er wonen, behooren tot de gem. van Kromwal. - De R. K., die er zijn, parochiren te Roodhuis, onder Oosterend.

WOMMELS, d., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 2 u. N. W. van Sneek, 1 1/2 u. N. O. van Bolsward, aan de trekvaart van Bolsward op Leeuwarden. Men telt er in de kom van het d. 57 h. en 470 inw., en met de daartoe behoorende buurtjes Westerlittens, Fyns, Sippens, Tellens, Geins, Swyns en Britsaard 88 h. en 700 inw., die meest hun bestaan vinden in de veeteelt en den landbouw.

De Herv., die er ruim 650 in getal zijn, behooren tot de gem. van Wommels-en-Hydaard, welke hier eene kerk heeft, die in 1508 gebouwd is. De pastorij had vr de reformatie een inkomen van 100 goudguld. (150 guld.), het vikarisschap van 70 goudguld. (105 guld.); ook was er eene prebende van 100 goudguld. (150 guld.). De Proost van de St. janskerk te Utrecht trok 12 schilden (16 guld. 80 cents). De kerk is een ruim gebouw, met eene stompen toren en van een orgel voorzien, hetwelk in 1846, in plaats van het oude, aldaar geplaatst is.

De 10 Doopsgez., die er wonen, behooren tot de gem. van Bolsward. - De R. K., van welke men er ongeveer 40 aantreft, parochiren te Bolsward. - De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van 90 leerlingen bezocht.

Aan het ruime plein, waar omheen de b. van dit d. is gebouwd, staat mede het aanzienlijke landgoed der familie van Eysinga, welke eigenaar is van het meerendeel der landerijen in deze grietenij.

Vroeger stonden hier de staten: Baarda, Hottinga, Jongama, Reen, Stapert en Walp, thans allen in boerderijen herschapen. Tegenwoordig heeft men er nog een fraaije buitenplaats, welke door den Grietman bewoond wordt.

In 1492 leed dit dorp veel door eenen ongemeen zwaren brand.

Wommels is de geboorteplaats van Cyprianus Stapert Vomelius, geb. in 1515, 5 Maart 1573, als Hoogleeraar te Leuven en Bijzitter der keizerlijke Kamer te Spiers.

WOMMELS-EN-HYDAARD, kerk. gem. prov. Friesland, klass. van Harlingen, ring van Bolsward. Men heeft hier twee kerken, ne te Wommels en ne te Hydaard, en telt er 640 zielen, onder welke 200 Ledematen. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Thomas Stalman, die er in het jaar 1583 stond, en in 1584 naar Oosterend vertrok.

WYNS, geh., prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel, arr. en 1 1/2 u. N. W. van Sneek, kant. en 1 1/2 u. U. N. O. van Bolsward, 1/4 u. Z. W. van Oosterend, waartoe het behoort; met 3 h. en ongeveer 20 inw.

WYNSTERVIERENDEEL, een der vierendeelen, waarin het behoor van het d. Oosterend, prov. Friesland, kw. Westergoo, griet. Hennaarderadeel verdeeld is.